Yabancı Dil Öğretiminde İletişimsel Yeti
Ülkemizde yıllardan beri tüketilen zaman, büyük emek ve gayretlere rağmen yabancıdil öğretiminde arzu edilen başarıya ulaşıldığınısöylemek zor. Yabancıdil öğretiminde başarısızlıktan söz edildiğinde konuyla ilgili pek çok etken aklımıza gelmektedir. Bunların arasında ilk bakışta öğretmenlerin donanımı,öğrencilerin ilgisi, motivasyonu, dersin işlenişinde uygulanan yöntem, ders araç ve gereçleri, öğrenme ortamıgibi pek çok etken başarıyıönemli ölçüde etkilemektedir.
Biz bu araştırmamızda adıgeçen unsurlardan söz etmekle birlikte yabancıdil öğretiminin asıl hedefi olan iletişimsel yetinin geliştirilmesi konusunu ele alıp bu konuyu modern dilbilimin verileriışığında irdelemeye çalışacağız. Zira bize göre asıl sorun gerek ders kitaplarında gerekse bir ders sürecinde temel dil becerilerini de kapsayan iletişimsel yetinin kazandırılmasına ve geliştirilmesine yönelik uygulamalara, değişik stratejilere ve etkinliklere toplu olarak yeterince yer verilmemesinden kaynaklanmaktadır.
Bilindiği gibi yabancıdil öğretimi dilbilimsel kuramların öğretime uygulandığıbir etkinliktir. Bu etkinlik dilbilimin ortaya koyduğu bulgularla beslenmekte ve şekil kazanmaktadır. Ersöz / Pakkan (1993:191) bu konuyla ilgili görüşlerini dile getirirken, yabancıdil öğretim kuramının çağdaş dilbilim kuramlarından ve yöntemlerinden hiç bir zaman ayrıdüşünülemeyeceğini vurgulamaktadırlar. Soruna bu açıdan baktığımızda dilbilimin günümüzde artıkbüyük önem kazandığını,bir çok bilim dalıyla yakından ilişkili olduğu gibi dil öğretimiyle de iç içe bulunduğunu söyleyebiliriz.
Dilbilim dili her yönüyle, yani ses,vurgu,sözcük,sözdizimi ve anlam açılarından inceleyen ve betimlemeye çalışan bir bilim dalıolarak tanımlanmaktadır (Aksan, 1990:14).Yukarıda da belirttiğimiz gibi dilbilime dayanan, kaynağınıondan alan yabancıdil öğretimini de bu bilim dalının ortaya koyduğu bulgular ve betimlemeler doğrultusunda gerçekleştirmeliyiz. Ancak o zaman bir başarıdan söz edebiliriz ve aynızamanda yaptığımız işin bilimsel bir dayanağıolduğu için daha tutarlıve bilinçli hareket etmiş oluruz.
Çağdaş dilbilimin ünlü kuramcılarından Chomsky üretimsel dönüşümlü dilbilgisi kuramında dilin doğasınıiki kavramla açıklamaya çalışmıştır. Bunlardan biriKompetenz(yeti), diğeri isePerformanz(edim) kavramlarıdır. BuradaKompetenzkavramıyla bir dilin alt yapısının, yani bir dil sisteminin insanın beyninde veya zihninde nasıl işlediğini, nasıl çalıştığınıkavramaya, anlamaya yarayan bir mekanizmanın olduğu,Performanzkavramıyla da o dilin günlük hayatta uygulanışı,yazılıve sözlü iletişim ortamlarında kullanılışıanlatılmak istenmektedir. Son yıllarda bu kavramlarla dilin doğasınıaçıklamanın yetersiz olduğu ve bunun yanına bir dekommunikative Kompetenzdediğimiz iletişim yetisi adıyla üçüncü bir boyutu eklemenin uygun olacağıgörüşü ağırlık kazanmaktadır (Doye, 1995:162 Demirel, 1990:43).
İletişimsel yeti, bir dil toplumu ile iletişim kurmak için gerekli bilgiler ve bunların kullanılmasıiçin gerekli becerilere sahip olma anlamına gelmektedir.Başka bir deyişle dildeki göstergelerin değişik ortamlarda, yerinde ve zamanında anlamlıolarak kullanılmasınıgerektirmektedir. Bu yeti yalnızca dilbilimsel ve toplumbilimsel iletişim ve etkileşim kurallarınıdeğil, aynızamanda iletişim olaylarıile etkileşim işlemlerinin bağlam ve içeriğinin temelini oluşturan kültürel kurallarıve bilgileri de içermektedir. Yine bu yeti her hangi bir dilin yalnızca dil örgüsünü bilmeyi gerektirmemektedir. İletişimsel yeti belli bir durumda kime ne söyleneceğini ve onun uygun olarak nasıl söyleneceğini de bilmeyi gerektirmektedir. Genç (2000: 101) bu yetiyle ilgili görüşlerini şöyle dile getirmektedir:
Bir dili konuşma ve anlama becerisi, öğrencinin kendi kültürünün yanısıra öğrendiği yabancıdilin kültürünü algılama, anlama çabası,öğrencinin olasıkonuşma durumlarında belirli yapılara hakim ola bilmesi ve duruma uygun tepki vermesi. Yabancıdil öğretim yöntemlerinden iletişimsel yaklaşımda hedeflenen ve bir dili bildirişim ihtiyacınıkarşılamaya yönelik bir ortamda ve uygun biçimde kullanarak karşılıklıanlaşmayısağlayan yeti. Bu yeti, ancak öz ve yabancıkültür, toplum vb. bilgisi ve bakışaçısının değişmesi ile oluşur.İletişimsel yeti, dilbilimsel yeti ile birlikte dil edinimini gerçekleştirir.