Tanım: İsimlerin  -ca, -ce, -ça, -çe almış şekilleridir.

Ben                  Bence Bana göre

Sen                  Sence Sana göre

O                     ……..               Ona göre

Biz                   Bizce Bize göre

Siz                   Sizce Size göre

Onlar                ……..               Onlara göre

Not: 3. tekil şahıslarda -ca, -ce ekleri yerine  -(y)e, -(y)a göre kullanılır.

Onca yerine Onlara göre kullanılmalıdır.

Onlarca yerine Onlara göre kullanılmalıdır.

Kullanımı:

1. Kişi zamirlerinden sonra gelerek kişilere göre değişen fikirleri belirtir. Bu ek -a göre sözcüğü ile aynı anlamdadır.

Bence bu kitap daha ilginç.

(Bana göre bu kitap daha ilginç.)

Bence bu filmden hoşlanır.

(Bana göre bu filmden hoşlanır.)

2. Çokluk anlamı belirtir ve kadar anlamında kullanılır.

Onca ödevi nasıl yaptın?

(O kadar ödevi nasıl yaptın?)

3. Küçültme sıfatı yapar. (Nasıl?)

Yüksekçe bir ağaca çıktı.

4. Dil adı yapar.

Türkçe biliyorum.

5. Durum bildirir ve fiilin nasıl yapıldığını anlatır. (Nasıl?)

Yavaşça odadan çıktı.

(Yavaş bir şekilde odadan çıktı.)

Tanım: Bir ismin başka bir isimle ilgisini gösterir. Tamlayan eki de denir. İsimlere sessiz harflerden sonra -ın, -in, -un, -ün ekleri, sesli harflerden sonra  -nın, -nin, -nun, -nün ekleri getirilerek yapılır.

 

Kullanımı:

1. İsim tamlamalarında kullanılır.

Okulun bahçesi yeniden düzenlendi.

Şehrin sokakları her gün temizlenecek.

 

2. İlgi hali bazen isimleri fiile de bağlayabilir.

Bütün güzellikler sizin olsun.

Birincilik ödülü Ali’nin oldu.

 

3. İlgi hali isimleri edatlara da bağlayabilir.

Sizin için her şeyi yaparız.

Sizin ile her yere gelirim.

Benim için Benimle Benim kadar

Senin için Seninle Senin kadar

Onun için Onunla Onun kadar

Bizim için Bizimle Bizim kadar

Sizin için Sizinle Sizin kadar

Onlar için Onlarla Onlar kadar

ÖNCE Metin Toker yazdı; sonra Doğan Hızlan ve Hadi Uluengin... Türkçenin "arı dil" diye fakirleştirilmesini eleştirdiler.

Uzun asırlar boyu işlenerek nüans zenginliği kazanmış kelimelerin "Osmanlıca" diye tasfiye edilmesinin zararlarına örnekler verdiler.

"Hücum, taarruz, tecavüz"; bunların hepsi "saldırı"dır artık! George Orwelin "büyük birader" kafasıyla yönetilen Milli Eğitimin yeni tarih kitaplarında "Büyük Taarruz" bundan böyle "Büyük Saldırı" olacak galiba! Ceza kanunundaki "ırza tecavüz" de "ırza saldırı" olacak!

Bir "neden" modasıyla "sebep olmak, dolayısıyla, vesilesiyle, yüzünden..." gibi nüans ve üslup zenginliğimiz tırpanlandı.

Atatürkün dilini de arılaştırdılar: "Milli vicdan" artık "ulusal duyunç"tur! "Ulusal istenç" uydurması, "milli irade"nin felsefi ve tarihi zenginliğini veriyor mu?

Hele Nutuktaki "hukuku esasiye" (anayasa hukuku) teriminin "temel haklar" diye arılaştırılması, korkunç!..

TARİHÇİ Christopher K. Neumannın Tanzimat ve Cevdet Paşa hakkındaki "Araç Tarih, Amaç Tanzimat" adlı değerli eseri Tarih Vakfı tarafından yayımlandı. Türkçe tercümesi için yazdığı önsözde Neuman, arılaştırmanın yarattığı sorunlar konusunda diyor ki:

"...Kelimelerin değerini etimolojik kökene göre tespit eden ve bu bakımdan ırkçı olan, yazı dilini konuşma diline benzetmek amacıyla ikisinin de işlevini yerine getiremeyecek kadar dumura uğratan bir dil politikasına kurban gitmiş Türkçenin makus talihi..."

Devam ediyor:

"Kendi Almanca üslubumun akıcılığı, zenginliği ve çokboyutluluğuyla iftihar eden bir yazarım. Konum, üslup konusunda hayranlık uyandıracak başka bir yazarın, Cevdet Paşanın eseridir..."

Türkçenin düşürüldüğü durumu Neuman şöyle anlatıyor:

"Gelişme şansı kullandırılmamış Türkçenin haline, bu tercümeyi gözden geçirirken bir kez daha hayıflanmaktan başka bir şey elden gelmedi."

* * *

KELİME ve terimlerin değerini anlam zenginliğinde değil, ırkta arayan bu dil ideolojisi ile "Türk ırkının brakisefal ve Alpin olduğunu" yazan ideoloji aynıdır!

Atatürk ve İnönü kötü gidişi görüp karşı çıkmışlardı. Harf devriminden sonra 6 ayda sözlük yayımlanmasını istemişler ama dil ırkçısı kafa, Latin harfleriyle 20 bin kelime civarındaki ilk Türkçe sözlüğü ancak 1944te çıkarabilmiş, Türkçe 16 yıl sözlüksüz kalmıştır!

Ali Seydinin 1914 basımlı "Kamusı Osmani"sinde 40 bin kelime vardır!

Tasfiyecilik ve uydurmacılık o hale geldi ki, İtalyan Umberto Econun "Gülün Adı" romanını Volter diliyle Fransızca çevrisinden su gibi okuyan Uluengin, uydurukça yüzünden Türkçe tercümesini sökemiyor!

İşte, hatıralarını kaleme alan Metin Tokerin yaşamış olduğu olayları, yani toplumsal tecrübelerimizin zenginliğini anlatmasına uydurukça kifayet etmiyor!

Doğan Hızlan, "klasiklerin" uydurukçaya kurban gitmemesi için savaşıyor!

Dilimizin uydurukçayla fakirleştirilmesi, öğrenmeyi ve düşünmeyi zahmet sayan, basitle yetinen, üç beş yüz kelimeyle konuşan nesiller yetiştiriyor!

04.03.2002

Taha Akyol

www.milliyet.com.tr

Tanım:İsimlerin-le, -la eklerini almış şekilleridir. Vasıta hali kelimelere şu şekilde gelir:

 

1. “-le, -laeki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılırsa ile şeklinde yazılır.

Evine araba ile gitti.

2. Kelimenin sonu sessiz harfle bitiyorsa ve bitişik yazılıyorsa  -la, -le, sesli harfle bitiyorsa ve bitişik yazılıyorsa -yla, -yle şeklinde yazılır.

Tatile uçakla gideceğiz.

Okula arabayla gidelim.

 

Kullanımı:

1.ve anlamında kullanılır. (Kimle? Neyle?)

Annem ile baban bugün okula gelecekler.

(Annem ve baban bugün okula gelecekler.)

2. Bir iş yaparken ne kullandığımızı gösterir.(Neyle?)

Bu yemeği kaşıkla yemelisin.

Saçını şampuanla yıkamalısın.

3. Vasıta, araç (Neyle?)

Memleketime uçakla gideceğim.

Yukarıya asansörle çıkabilirsiniz.

4. Bir işi kimle yaptığımızı gösterir. Beraberlik anlamı vardır.(Kimle?)

Arkadaşımla alışverişe çıkacağız.

Not: ile sözü ve anlamında kullanılırsa kişi zamiri başta kullanılmaz.

Senile baban nereye gidiyordunuz.      (Yanlış)

Babanla sen nereye gidiyordunuz.         (Doğru)

İle Şahıs zamirlerine şu şekilde gelir:

 

KİM İLE?                      (KİMİNLE?)

Ben                                   Benimle

Sen                                   Seninle

O                                      Onunla

Biz                                    Bizimle

Siz                                    Sizinle

Onlar                              Onlarla

Not: Onlarınla biçimi yanlıştır.