Yabancılara Türkçe Öğretimi

Türkçe Cümle Kalıpları

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

Serkan Başak - Kırgızistan

Bişkek 1998

-dan beri  (-den beri/-tan beri/-ten beri) /-dan bu yana

-dan beri - dan bu yana

Sabahtan beri seni bekliyorum.                               Sabahtan bu yana seni bekliyorum.

İki yıldan beri Kırgızistan’dayım.                             İki yıldan bu yana Kırgızistan’dayım.

Ögleden beri Türkçe çalışıyorum.                            Ögleden bu yana Türkçe çalışıyorum.

Akşamdan beri çay içiyoruz.                                    Akşamdan bu yana çay içiyoruz.

Telefon ettiğimden beri onunla dörüşmedik.            Telefon ettiğimden bu yana onunla

görüşmedik.

Okulu bitirdiğinden beri okula hiç uğramadı.

Okulu bitirdiğinden bu yana okula hiç

Geçen yıldan beri burada çalışıyor.                         uğramadı.

İki saatten beri otobüs bekliyoruz.                            Geçen yıldan bu yana burada çalışıyor.

Üç aydan beri İngilizce öğreniyor.                            İki saatten bu yana otobüs bekliyoruz.

Beş haftadan beri hiç görüşmedik.                           Üç aydan bu yana İngilizce ögreniyor.

Senelerden beri bu küçük köyde yaşıyor.                Beş haftadan bu yana hiç görüşmedik.

Yamğur geceden beri yağıyordu.                             Senelerden bu yana bu küçük köyde

yaşıyor.

Onu dövdügümden beri, o benimle

konuşmuyor.                                                              Yamğur geceden bu yana yağıyor.

Oradan geldiğimden beri hastalığım geçmedi.         Onu dövdüğümden bu yana, o benimle

konuşmuyor.

İlk bahardan beri hava yağmurlu.

Oradan geldiğimden bu yana hastalığım

Kıştan beri ev arıyorum.                                            geçmedi.

Saat altıdan beri ayaktayım.                                     İlk bahardan bu yana hava yamğurlu.

Kıştan bu yana ev arıyorum.

Saat altıdan bu yana ayaktayım.

1

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe / -tıkça / -tikçe / -tukça / -tükçe

Para kazandıkça morali düzeldi.

Derslerinden iyi not aldıkça yüzü gülüyordu.

Soruların cevabını bildikçe yerinde duramıyordu.

Kitabı okudukça içi açılıyordu.

Otobüs durdukça moralimiz bozuluyor.

Güldükçe güleceğim geliyor.

Ağladıkça ferahlıyordu.

İşlerini zamanında yaptıkça patronu maaşına zam yapıyordu.

Yamğur yağdıkça yağıyordu.

Çay içtikçe uykumuz açılıyor.

Spor yaptıkça yağları eriyor.

Üstünü kirlettikçe annesi ona kızıyordu.

Konuları tekrar ettikçe unutmazsınız.

Hava soğuk oldukça dışarı çıkmamız gereksiz.

O konuştukça bizim moralimiz bozuluyordu.

Ticaret yaptıkça para kazanıyordu.

Çocuğa vurdukça çocuk bağırıyordu.

Halıyı yıkadıkça halının kiri gidiyordu.

Çiçekleri suladıkça çiçekler açıyordu.

2

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-k / -ak / -ek / -(i)k / -(ı)k / -(u)k / -(ü)k

Yırtık elbiseyi dikiyordu.

Sökük çorabını hemen dik.

Yatık direği düzelttiniz mi?

Batık gemiyi çıkaracaklarmış.

Silik fotografı kolleksiyona koydu.

Çürük dişini çektirdi.

Açık pencereleri kapatın.

Yılışık insanlarla dolaşmayın.

Birleşik isimleri öğrenmiş.

Şımarık çocuklara çok kızarım.

Kırık kolunu alçıya aldılar.

Yırtık çorabından parmakları görünüyordu.

Karışık düşünceler içerisindeydi.

Bozuk arabayla yola çıkmışlar.

Sapık adam yine birisini öldürmüş.

3

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-rcasına / -rcesine / -rçasına / -rçesine (-yorcasına) / -acak kadar

Boğazını patlatırcasına bağırıyordu.

Atlar, çatlarcasına koşuyordu.

Çocuğu, öldürürcesine dövmüştü.

Yamğur bardaktan boşalırcasına yağıyordu.

Birbirlerini gebertircesine kavga ediyorlardı.

Öğremenin yanında yatarcasına oturuyordu.

Kıtlıktan çıkmışrcasına yemek yiyordu.

Makinenin kolunu, kırılırcasına çeviriyordu.

Kalemin ucunu kırarcasına bastırıyordu.

İpi koparırcasına geriyordu.

Bebeği dövercesine seviyordu.

Orhanı ağlatırcasına ağır konuşuyordu.

Çamaşırları yırtarcasına sıkıyordu.

Nefesi kesilircesine sürekli koşuyordu.

Gözlerini bozarcasına televizyonu yakından seyrediyordu.

Çocuğu düşürürcesine salıncakta sallıyordu.

Gobeği çatlarcasına yiyip içiyordu.

Gücünü gösterircesine mücadele ediyordu.

Boğazını patlatacak kadar bağırıyordu.

Atlar, çatlayacak kadar koşuyordu.

Çocuğu, öldürecek kadar dövmüştü.

4

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-dan (-den / -tan) başka ... yok

Canımdan başka hiçbir şeyim yok.

Elli somdan başka hiçbir param yok.

Beklemekten başka yapacak iş yok.

Gömleğimden başka giyeceğim yok.

Bu ayakkabımdan başka ayakkabım yok.

Bu vazodan başka satacak hiçbir şeyi yok.

Kulağından başka sağlam organı yok.

Tahla’dan başka çocuğum yok.

Bundan başka çarem yok.

Televizyonumdan başka elektironik cihazım yok.

Bundan başka bıçağım yok.

Ahmet’ten başka arkadaşı yok.

Bu fotoğraftan başka resmim yok.

Öğrencilerimizden başka güveneceğimiz kişi yok.

Ekmeğimizden başka yiyeceğimiz yok.

Bu haptan başka hiçbir hapım yok.

Oğlumdan başka güveneceğim kimse yok.

Tarlamdan başka ekecek ve dikecek yerim yok.

Bu saatten başka İstanbul’a otobüs yok.

5

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-da bir / -de bir

Yılda bir Türkiye’ye giderim.

Haftada bir sizi imtihan yapacağım.

Doktor bey, iğneyi günde bir yapmasını söylemiş.

Askerler, iki saatte bir nöbet tutuyorlar.

Ayda bir bize uğrardı.

Her asırda bir böyle dahiler çıkar.

Senede bir annesine telefon eder.

İkide bir rahatsız etme!

Yılda bir tatile çıkarız.

Haftada bir balık tutmaya giderler.

Üç ayda bir doktor kontrolünden geçmelisin.

Altı saatte bir yemek yerim.

Her yüzyılda bir böyle olaylara şahit olunur.

Her asırda bir siyasi oluşumlar meydana gelir.

İkide bir, bana laf atmadan duramaz.

Haftada bir banyo yaparım.

Yılda bir öğrencilerimizle kamp yaparız.

İkide bir ona, niçin telefon ediyorsun?

Ayda bir parti düzenliyoruz.

6

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-dan –a / -den –e / -tan –a / -ten –e

Akşamdan akşama eve geliyor.

Günden güne iyileşiyor.

Yıldan yıla ekonomimiz iyiye gidiyor.

Aydan aya imtihan alcağız.

Sabahtan akşama kadar top oynadık.

Haftadan haftaya eve gidebilirsiniz.

Ört saatten dört saate nöbet değiştirirlermiş.

Tatilden tatile görüşebiliyoruz.

Yılbaşından yılbaşına pasta yeriz.

Nevruzdan nevruza aşure yaparlar.

Bayramdan bayrama camiye gider.

İmtihandan imtihana ders çalışır.

Akşamdan sabaha kadar kararını değiştirmiş.

Pazartesiden pazartesiye öğretmenler toplantısı yapıyoruz.

Bahçedeki çiçekleri haftadan haftaya suluyor.

Günden güne çiçeklerim sararıp soldu.

Güneşim doğuşundan batışına kadar tarlada çalışıyoruz.

Seneden seneye teknoloji gelişiyor.

7

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-dığı (-diği /-duğu /-düğü /-tığı /-tiği /-tuğu /-tüğü) zaman

-dığı (-diği /-duğu /-düğü /-tığı /-tiği /-tuğu /-tüğü) vakit

Yamğur yağdığı zaman her yeri alıyor.

Sen okula geldiğin zaman ben okulda yoktum.

Hasta olduğu zaman okula gelmiyor.

Üşüdüğüm zaman kalın şeyler giyerim.

Televizyonu uzun süre seyrettiğim zaman gözlerim kanlanıyor.

Arkadaşım tayini çıktığım zaman çok üzüldüm.

Çok koştuğun zaman terlersin.

Çayı halıya döktüğüm zaman annem bana kızdı.

Babam bana bisiklet aldığı zaman çok sevindim.

Zil çaldığı zaman herkes sınıfa girsin.

Öğretmen sınıfa girdiği zaman öğrenciler ayağa kalkar.

Okuldan kaçtığım zaman ceza alırsın.

Arkadaşım Türkiye’ye gittiği zaman ben yalnız kaldım.

İyileştiğim vakit size geleceğim.

İmtihandan zayıf aldığı vakit çok üzlüyor.

Elektirik kesildiği vakit mum yakıyoruz.

Canımız sıkıldığı vakit parka gidiyoruz.

Hasta olduğu vakit okula gelmiyor.

Üşüdüğüm vakit kalın şeyler giyerim.

Televizyonu uzun süre seyrettiğim vakit gözlerim kanlanıyor.

Arkadaşımın tayini çıktığı vakit çok üzüldüm.

Çok koştuğum vakit terlersin.

8

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-dığı (-diği /-duğu /-düğü /-tığı /-tiği /-tuğu /-tüğü) için

Toplantıya geç geldiği için ona çok kızdım.

İmtihanda kopya çektiği için öğretmen ona çok kızdı.

Geç kaldığı için imtihana girmedi.

Derste konuştuğu için onu sınıftan attım.

Sınıfta güldüğü için ona kızdım.

Çok koştuğu için yoruldu.

Üstüne kaynar su döküldüğü için yandım.

Sorunun cevabını bilmediği için zayıf aldı.

Erken yattığı için erken kalktı.

Dersleri dikkatli dinlediği için başarılı oluyor.

Karnı çok acıktığı için çok yemek yedi.

Biletini kaybettiği için otobüse binemedi.

Hava limanına geç geldiği için uçağı kaçırdı.

Çok yemek yediği için midesi bozuldu.

Meyveleri yıkamadan yediği için hastalandı.

Doğru söylemediği için kızdılar.

Türkçe ve İngilizce’yi bildiği için işe öncelikle alındı.

Oturacak yer kalmadığı için sonra gelenler ayakta kaldılar.

O yıl kadrolar dolduğu için işe giremedi.

9

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-dığında /-diğinde /-duğunda /-düğünde

-tığında /-tiğinde /-tuğunda /-tüğünde

Zil çaıdığında herkes sıraya geçsin.

Annem eve geldiğinde çok sevindim.

Sana soru sorulduğunda cevap ver.

Üzerime sıcak süt döküldüğünde çok korktum.

Öğretmen sınıfa girdiğinde ayağa kalkınız.

Kardeşim ağladığında ona oyuncaklarını ver.

Sütçü geldiğinde ondan iki litre süt al.

Selam verdiğinde selamını aldım.

Ben oraya geldiğimde siz orada olmalısınız.

Sarmısak yediğimde ağzım kokuyor.

Fazla alkol aldığında sarhoş oluyor.

Program başladığında ben, henüz yoldaydım.

Havalar soğuduğunda biz kalın ve koyu elbiseler giyeriz.

Gürültü ettiklerinde onları uyaryorum.

Uçak indiğinde hepimizin gözü uçağın kapısındaydı.

Çamarşırları astığında ben televizyon seyrediyordum.

Üzerine işediğinde annesi, çocuğu dövüyordu.

10

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-dan sonra / -den sonra / -tan sonra / -ten sonra

Seninle, dersten sonra görüşürüz.

Yemekten sonra çay içeceğiz.

Kitabı okuduktan sonra geri vermeyi unutma.

Maçtan sonra duş almalısın.

Okula sizden sonra gideceğiz.

Bizim evden sonra sizin eve gideriz.

Yağmur yağtıktan sonra güneş çıktı.

Filmi seyrettikten sonra uyudum.

Saat dokuzdan sonra pazara çıkarız.

Türkçe dersinden sonra İngilizce dersimiz var.

Kahvaltıdan sonra havuza girelim.

İmtihandan sonra öğretmen soruları cevaplandırdı.

Olaylar, ben uyuduktan sonra başlamış.

Gazeteyi okuduktan sonra bana ver.

Antreman yaptıktan sonra duş almayı unutma.

Mezun olduktan sonra iş arayacaksın.

Top patladıktan sonra oyun bitti.

Terledikten sonra soğuk su içmeyin.

Tatlıdan sonra tuzlu yenmez.

11

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-dığından / -diğinden / -duğundan / -düğünden

-tığından / -tiğinden / -tuğundan / -tüğünden

Senin buralara kadar geldiğinden haberim yok.

Ona hediye aldığından hiç söz etmedi.

Beni anladığından emin değilim.

Okuldan mezun olduğundan haberim yok.

Onun tekrar işe başladığından söz etti.

Olayın nasıl sonuçlandığından haberim yok.

Camın kırıldığından haberim yok.

Onların Bişkek’e vardıgından haberim yok.

Onun tuzlu balık sevdiğinden bahsetmedi.

Arabanın frenlerinin sağlam olduğundan emin değilim.

Onların barıştığından emin değilim.

Tayini çıktığından söz etti.

Tiyarodan hoşlandığından söz etti.

Evin satıldığından haberim yok.

Morali bozuk olduğundan söz etmedi.

Bize güvendiğinden emin değiliz.

Toplantıya onunda geldiğinden haberim yok.

12

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-dığından / -diğinden / -duğundan / -düğünden

-tığından / -tiğinden / -tuğundan / -tüğünden

Çok güldüğünden karnı ağrımaya başladı.

Çok derli olduğundan ağladı.

Çok acı çektiğinden gözleri yaşardı.

Yavaş koştuğundan yarışmada sonuncu oldu.

Çiçeğe sıcak su döktüğünden çiçek kurudu.

Televizyonu yakından seyrettiğinden gözleri bozulmuş.

Terli terli soğuk su içtiğinden hasta oldu.

Tahtalar çıralı olduğundan çok is çıkarıyor.

Köpeği hastalandığından çok üzülüyor.

Yollar karlı olduğundan trafik aksıyor.

Meyve ağaçlarını ilaçlamadığından meyveler kurtlanıyor.

Havalar çok sıcak gittiğinden kuraklık baş gösterdi.

Hastalandığından okula gelmedi.

Dondurma yediğinden bademcikleri şişmiş.

Hiç konuşmadığından kimse onunla diyalog kurmuyor.

Soba tüttüğünden ateşi söndürdük.

Sigarayı söndürmeden ormana attığından yangın çıktı.

13

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-an / -en

Konuşan öğrencileri sınıftan çıkarttım.

Takdir alan öğrencilere çeşitli hediyeler verildi.

Doğru söyleyen kişiyi dokuz köyden kovarlarmış.

Veren el, alan elden üstündür.

Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olayım.

Hiç, bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?

Görünen köy kılavuz istemez.

Yatan kişi ile, çalışan arasındaki fark nedir, sizce?

Olayı görenlerin ifadeleri tek tek alındı.

Derste konuşan öğrencileri müdüre gönderdim.

İmtihanda kopya çeken öğrenciler disipline verildi.

Hırsızlık yapanların hepsi okuldan atıldı.

Yapılanları, sende beğenmiyorsun değil mi?

Birbirini sevenleri ayırmayın.

İşe vaktinde gelmeyenlere ceza verildi.

Toplantıya katılmayan öğretmenlerden maaş kesintisi yapılacak.

Kırılan camı kısa sürede taktırdık.

Kesilen parmağa tütün bastık.

Yirmi gün devamsızlık yapan öğrenciler sınıfta kaldı.

14

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-arak / -erek

Eğer bunu bilerek yaptıysan senin canını okurum.

Koşarak yanıma kadar geldiler.

Malı görerek almalısız.

Böyle boş boş oturarak para kazanamazsınız.

Kitap okuyarak vaktimi değerlendüryorum.

Yürüyerek ta Dostuk Park’a kadar gittik.

Bu kadar serveti, çalışarak elde etmiş.

Camı kırarak içeriye girmişler.

Akşama kadar top oynayarak vakit geçirdiler.

Şarkı söyleyerek ve dans ederek eğlendiler.

Limon satarak okuyormuş.

Yolculuğu uyuyarak geçirdi.

Ağlayarak bir şeyler anlatıyordu kızcağız.

Ateş yakarak, onlara işaret verdik.

Parmaklarını yalayarak sofradan kalktı.

Sokaklarda gezerek ömrünü tüketiyor.

Ciddi pazarlık yaparak arabayı satın aldı.

Anlattıklarını gülerek dinliyorduk.

Dinleyerek alim olunmaz.

15

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-a –a / -e –e / -a –e / -e –a

Güle güle gidiniz. 

Damlaya damlaya göl olur.

Bile bile bunu bana yaptın, ha!

Göz göre göre malı götürdü.

Koşa koşa terledik.

Top oynaya oynaya ayakkabılarını eskitti.

Pazarda bağıra bağıra meyvaları satıyor.

Döve döve seni adam edeceğim.

Karpuz yata yata büyür, derler.

Yapa yapa bu kadar iş mi yaptın?

Maaşım kesile kesile, maaşımdan geriye bir şey kalmadı.

Yağlı yemek yiye yiye şişmanlayacaksın.

Türkçe’yi duya duya öğrendim.

Televizyon seyrede seurede gözleri bozulmuş.

Alkol içe içe mide ülserine yakalandı.

Derslerden kala geçe okuldan mezun oldu.

Çocuklar düşe kalka büyür.

16

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-maz / -mez

Dünyada eşi ve benzeri bulunmaz bir maden çıktı ülkemizde.

Düşmez, kalkmaz bir Allah.

Tükenmez kalemi verebilir misin?

Bükülmez diyarlardan gelmiş.

Söylenmez sözler işittim.

Paslanmaz bıçak alacağım.

Yazılarından sürekli silinmez mürekkep kullanıyor.

Arabasına içeriyi göstermez cam taktırdı.

İtfayeciler yanmaz elbise giyerler.

Utanmaz çocuk! Ne olacak, ondan her şey beklenir.

Yıkanmaz kumaş al diyen, kim sana?

Görünmez kaza ve belalardan Allah korusun!

Su geçirmez saat alacağım oğluma.

Ağza alınmaz sözler bunlar.

Karşıma, hiç bir şey anlamaz adam getirdiniz.

Akıl almaz işlerle meşgul.

Toplumda sevilmez biri oldu, hemen.

Şiddetli depremlerde bile yıkılmaz gökdelenler yapılıyor günümüzde.

17

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-acak / -ecek

Akacak kan damarda kalmaz.

Ağza alınmayacak sözler söyleyip gitti.

Bana, kırılmayacak bir sopa getirir misin?

Çalışmayacak insanlara, burada yer yok.

Ezberlenmeyecek yerleri ezberlemiş.

Söylenmeyecek söz bırakmadı.

Anlatılacak konumuz kalmadı.

Gelecek yıl, Moskova’ya yerleşecekler.

Ağlayacak haline gülüyorsun.

Yapılacak bir çok işim var, sizinle gelemem.

Temizlenecek yerleri temizlememiş.

Doğranacak etleri buz dolabına koyduk.

Görülecek bir sürü işim var.

İşten atılacak işçilerin listesini çıkardım.

Tozu alınacak yerleri temizlememiş.

Yazılacak yazıları akşama kadar bitir.

İzletilecek filmleri sansürden geçirin.

İçilecek meyve sularını masaya koyun.

Dikilecek fidelerini hepsini buraya getiriniz.

18

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-mış / -miş / -muş / -müş

Görülmemiş diyarlara gitmek ister misin?

Pişmiş kelle gibi neye sırıtıyorsun?

Artmış yemekleri, sakın ha çöpe atmayın!

Kırılmış kalplerin tamirine çalışıyordu.

Çekilmiş pozları yaktınız mı?

İlaçlanmış meyvelerden yemeyin!

Ekilmiş yerlere basmayın!

Sıvanmış duvara su serpiyordu.

Bozulmuş yemekleri yemeyin!

Annesi gün görmüş bir hanım efendiydi.

Boyanmış yerlere el sürmeyin.

Kabuğu soyulmuş soğanları yıkadınız mı?

Çürümüş bütün meyveleri çöpe atın!

Kirlenmiş elbiselerini çantaya koydu.

Olmuş bitmiş işe niye burnunu sokuyorsun.

Pazarda süzülmüş bal satılıyor.

Kırılmış kolunu alçıya aldılar.

Gazetede yayınlanmış yazılarını kitabında topluyor.

19

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI

-ası / -esi

Eli kırılası hırsız, paralarımızı çalmış.

Gözü çıkası çocuk, hep bizi dolandırıyor.

Geberesi kadın, onu da baştan çıkardı.

Dili kopası adam, herkesin hakkında ileri geri konuşuyor.

20

TÜRKÇE CÜMLE KALIPLARI 

-lık / -lik / -luk / -lük

Kiralık ev aradığını söyledi.

Kurbanlık kurban alacağım.

Pazardan dolmalık biber almayı unutma!

Beş metrelik kumaş kestirdi.

Haftalık ders proğramını hazırlıyorum.

Salçalık domatesleri buraya getirin.

Levhada “Satılık Arsa” yazıyordu.

Beş yıllık kalkınma planı onaylandı.

Astarlık kumaş alacağını söyledi.

Bizimde on yıllık bir geçmişimiz var.

Baklavalık un alacağız.

Hediyelik oyuncaklar alacak çocuklara.

Komşuluk ilişkilerini gün geçtikçe artırıyoruz.

Biletlik kağıt lazımmış matbaaya.

Evinin yanında yarım dönümlük arsası var.

Bayramlık ayakkabılarını dolaba koydu.

Bir atımlık kurşunumuz kaldı.

Bir yudumluk su verir misin?

21