Yabancılara Türkçe Öğretimi

                                                    GÄ°RÄ°Åž

Çalışmanın Konusu

Ahmet Cevdet Paşa, 1822-1895 yılları arasında yaşamış olan devlet adamlığı niteliğinin yanında, devrinin önemli tarihçisi, hukukçusu ve dilcisi büyük bir şahsiyettir. Ahmet Cevdet Paşa, hukuk, tarih, dilbilim, edebiyat bilgi ve teorileri alanlarında otuza yakın eser vermiş, değerli bir Tanzimat aydınıdır. Paşa, 1851 yılında kurulan ve ilk bilimler akademisi olarak da kabul edilen "Encümen-i Dâniş"in üyesidir. Bu kurumun aldığı kararlar arasında; Türkçenin kurallarını her seviyeden insanlara öğretecek bir dil bilgisi kitabının ve kapsamlı bir sözlüğünün hazırlanması da vardır. İşte, bu çalışmada Bosna-Hersek Tuzla Arşivi'nde kayıtlı bulunan ve Türkçe Öğretimi'nde ders kitabı olarak yararlanılan Kavaid-i Türkiyye adlı eserin, harfçevrimi (latinizasyon) yapılmış ve Bugünkü Türkiye Türkçesi'ne aktarılmıştır. Kavâ 'id-i Türkiyye, (Ahmet Cevdet Paşa ve Fuat Paşa'nın birlikte hazırladıkları) Kavâ'id-i Osmâniyye adlı eserle karşılaştırılarak aralarında nasıl farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Çünkü; Kavâ'id-i Osmâniyye "akademik/bilimsel gramer anlayışı"yla; Kavaid-i Türkiyye ise "öğretimlik gramer anlayışı" dikkate alınarak hazırlanmıştır. Yani; her iki eserin hazırlanış amaçları, yöntemleri ve hedef kitleleri önemli farklılıklar arz etmektedir. Ayrıca, Türkçenin Öğretimi ile ilgili inceleme konusu olan eserde önerilen yöntem/teknik ve yaklaşımlar ile Modern Türkçe Öğretimi yöntem/teknik ve yaklaşımları, özellikle de Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan modern yöntem/teknik ve yaklaşımlar değerlendirilmiş, yeni ve özgün öneriler ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Çalışmanın Önemi

Ahmet Cevdet Paşa'nın hukuki, tarihi ve edebi eserleri hakkında pek çok çalışma yapıldığı halde, filolojik eserleri üzerine yapılmış çalışma sayısı çok azdır. Daha doğrusu dil konusunda yaptığı hizmetler ayrıntılı olarak yeterince sunulmamıştır.

Türkçe bilinci ve duyarlılığı son derece yüksek olan Ahmet Cevdet PaÅŸa, yabancı terimlerin Türkçe karşılıklarının bulunması için büyük çaba sarf etmiÅŸtir. Ahmet Cevdet PaÅŸa'nın TürkçeciliÄŸi sadece yabancı kelimelere karşılıklar bulmakla sınırlı deÄŸildir. Ahmet Cevdet PaÅŸa, "Daha sonra tecrübeyle Kavâ 'id-i Osmâniyye'nin yeni baÅŸlayanlara öğretilmesinde ve anlatılmasında zorluklar görüldüğünden onun bir özeti olmak" üzere Ã¶nce 1851 yılında Medhal-i Kavâ'id'i yazdığını, sonra bu eserin özetlenmesi ve yabancılara öğretilmesi gayesi ile de 1875 yılında da Kavâid-i Türkiyye adlı ders kitabı niteliÄŸindeki eserini yayınladığını ifade etmektedir. MüfettiÅŸlik göreviyle Bosna-Hersek'te (29 Haziran 1863- 1 Kasım 1864) yaklaşık bir buçuk yıl kalan Ahmet Cevdet PaÅŸa, eserini bölgedeki Sıbyan Mekteplerinde okutulması için yeniden düzenlemiÅŸ, öğrencilerin düzeyine uygun hale getirmiÅŸ ve bol örneklerle zenginleÅŸtirmiÅŸtir. Bu çalışmayla, Bosna-Hersek'te Türkçenin yabancı olarak öğretilmesi hususunda tarihi bir arka plan oluÅŸturulmuÅŸ ve bugünkü modern öğretim yöntemleri bakımından bir deÄŸerlendirme yapılmıştır.

Çalışmanın Amacı

Kavâ'id-i Osmâniye "akademik/bilimsel gramer anlayışı"yla; Kavaid-i Türkiyye ise "öğretimlik gramer anlayışı" dikkate alınarak hazırlanmıştır. Yani; her iki eserin hazırlanış amaçları, yöntemleri ve hedef kitleleri önemli farklılıklar arz etmektedir. Ayrıca, Türkçenin Öğretimi ile ilgili inceleme konusu olan eserde önerilen yöntem/teknik ve yaklaşımlar ile Modern Türkçe Öğretimi yöntem/teknik ve yaklaşımları, özellikle de Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan modern yöntem/teknik ve yaklaşımlar değerlendirilmiş, yeni ve özgün öneriler ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Çalışmanın Yöntemi

Araştırmada doküman incelemesi yöntemi uygulanmıştır. Bilindiği üzere, nitel araştırmalarda önemli bilgi kaynaklarının başında dokümanlar gelmektedir. Tez konusunun ve sınırlılıklarının belirlenmesinden sonra dokümanlara ulaştım. Öncelikle Tuzla Arşivi'nden Kavaid-i Türkiyye'nin fotokopisini temin ettim. Sonra Ahmet Cevdet Paşa'nın dil ile ilgili diğer eserlerini alarak içerik ve izlenen yöntem bakımından bir karşılaştırma yaptım. Bu kaynaklardaki bilgileri tablo ve şemalar halinde gösterdim. Daha sonra da, Genel Öğretim İlke ve Yöntemleri, Dil Öğretimi ve Türkçe Öğretimi ile ilgili kaynaklardaki teorik ve uygulamalı ilkeler/yaklaşımlar bakımından Kavaid-i Türkiyye'yi değerlendirip, yeni öneriler/yaklaşımlar getirmeye çalıştım.