İnternette Türkçe Kullanımı Sorunları

   Bu yazıda, internet olgusunun genel olarak dile, özel olarak da Türkçeye etkileri incelenmeye çalışıla­caktır. Söz konusu etkiler incelenirken, dil politikasına değinilmeyecek, yalnızca mevcut durum ortaya kon­makla yetinilecektir. Yazıda, aynca, internetin niteliği, dünyada ve Türkiye'de kullanımı, internet yoluyla ya­pılabilecek dil çalışmaları ve bu bağlamda bilgisayarlı dilbilim çalışmaları söz konusu edilecektir.

     İnternet, dünya çapında, sunucu ve istemci bilgi­sayarların belirli hatlarla birbirine bağlandığı büyük bir ağın adıdır. 1950'li yıllarda bilgisayar ağlannın kurul­ması ve dolayısıyla mesafeler arası bir iletişim ön kuralı (protokol) sağlanması gerekliliğinin ortaya konulmasıy­la başlayan süreç, 1960'lı yılların ortalarında Amerikan Savunma Bakanlığı projesi olarak geliştirilen ARPA-NET'in devreye girmesiyle devam etmiş ve 1969'da internet ortaya çıkmıştır. Türkiye'de ilk internet bağ­lantısı ise, Nisan 1993'te ODTÜ'de gerçekleştirilmiş; ardından sırasıyla Ege, Bilkent, Boğaziçi Üniversiteleri ile İTÜ bağlantı kurmuştur.

Türkçede sanal ortam ya da genel ağ terimleriyle karşılanan internetin 90'lı yıllardan sonra hızla geliştiği görülür. Bugün, dünya çapında yaklaşık bir milyar kişi­nin internet bağlantısının olduğu tahmin edilmekte ve son beş yüda kullanıcı sayısının % 182 oranında arttığı belirtilmektedir. Türkiye'de de internetin yaygınlaştığı gözlenmekle birlikte, Avrupa Birliği ülkeleriyle karşı­laştmldığmda, henüz istenilen noktada olmadığı görül­mektedir. İnternet kullanıcılarının toplam nüfusa oranı Avrupa'da 35.9, tüm dünyada 15.7 iken, Türkiye'de internet kullanıcı sayısı 10.220.000'dir ve bunun nüfusa oranı 13.7'dir. 2000-2005 arasında kullanıcı sayısı % 411 oranında artmıştır. Türkiye kullanıcı sayısı bakımından dünyada 20. sırada yer almaktadır. Üniversitelerle başlayan internet kullanımı, ADSL teknolojisinin uy­gulamaya konulmasıyla, bugün, özellikle büyük şehir­lerde, evlere kadar ulaşmış; "internet/bilişim hukuku" kavramının oluşmasını ve yeni yasal düzenlemelerin yapılmasını sağlayacak ölçüde yaygınlaşmıştır. Bu yay­gınlaşmada, artık çok küçük yerleşim birimlerinde bile rastlanan "internet cafe'ler de önemli rol oynamıştır.

İnternet ve Dil

Başlangıcından itibaren söze dayanan insan dili, yazının icadıyla önemli bir sıçrama gerçekleştirmiştir. O günden itibaren; zaman-sınırlı, hareketli ve geçici olan sözlü dilin yanında, uzam-sınırlı, durağan ve kalıcı olan yazı dili insan hayatına girmiştir. Artık üretildiği andan itibaren uçup giden söz, yazı sayesinde, kalıcı hâle gel­miş; söz üretenin mesajını ulaştıracağı alıcıyla mutlaka yüz yüze bulunması zorunluluğu ortadan kalkmıştır. Bu duruma bakarak, sözlü dilin yazıyla birlikte yaygın­laştığı, insan bilincini değiştirmede önemli bir duruma geldiği söylenebilir. İnsan dili açısından ikinci sıçrama, matbaanın icadıdır. Matbaanın icat edilmesiyle, yazı­nın hızla yaygınlaştığı ve dil biçimlerinin çeşitlendiği görülür. İnsan dili; yaygınlaşma, dilsel biçimlerin çeşit­lenmesi ve hız bakımından, telgraf, telefon, radyo, te­levizyon gibi araçların bulunmasıyla önemli bir aşama kaydettikten sonra, internetin yaygınlaşmasıyla yeni bir sıçrama daha gerçekleştirmiştir. Matbaa, dil-yazı-kâğıt ilişkisini nasıl değiştirmişse; internetin bulunması da, dil-yazı-elektronik ortam ilişkisini öyle değiştirmiştir, denebüir. Ancak, Crystal'ın (2001) da belirttiği gibi, internet ne tür bir ortam sağlarsa sağlasın, bunun te­mel birimi metin ve yazı olacaktır. Çünkü internet, temel olarak dile dayalı bir yapıyla birlikte gelişmiş ve birçok dil dunlmunun ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu durumları; söyleşi grupları, haber grupları, eposta, sanal dünyalar (virtual worlds); web sayfalan olarak sıralayabiliriz. Bu durumların her birinin kendi içinde, kendi bağlam koşullanndan kaynaklanan dil görünüm­leri bulunmaktadır. Bir başka söyleyişle, tek ve homojen bir internet dili değil, internetin ortaya çıkardığı yeni dil görünümleri vardır.

     İnternette dil durumlarının oluşumunda kullanüan araçlar da dikkat çekicidir. Temel olarak bir kelime işlemcinin (word, oppenoffice writer vb.) yanında, çev-rimiçi kelime işlemciler de bulunur. Yahoo, Google ve MSN'nin sağladığı posta hizmetlerinde günümüzde metin biçimlemeyi sağlayan basit araçlar bulunmakta­dır. İnternette metin oluşturmayı sağlayan bir diğer ya­zılım grubu ise web editörleridir. Dreamweaver, Front-page gibi başlıca editörlerle, web sayfaları, çok çeşitli biçimlerde oluşturulabilmektedir. Bütün bu yazılımların kendi içlerinde barındırdıkları gelişmiş metin biçimlen­dirme araçları, doğrudan web dilinin oluşumuna katkı­da bulunmaktadır.

Son zamanlarda, internetteki metin anlayışı, bağ­lantılı metin (hypertext) kavramıyla daha da gelişmiştir. Büyük metin yığınlarının dizinlenip veritabanlarmda saklanması, internetteki metin tabanlı içeriğin görsel anlatımlı içeriklere göre yaygın olmasını sağlamıştır. Metin anlayışındaki değişmenin bir diğer nedeni grafik simgelerdir. İnternette söyleşi (chat) ortamlannda ilk zamanlarda kullanılan :), :=), :( vb. klavye işaretleri, yerini animasyonlu ve animasyonsuz grafik simgelere (icon) bırakmaktadır. Öyle ki, hiçbir ifade yazılmadan içinde bulunulan duygu durumu, tek bir grafik simge ile karşı tarafa aktarılabilmektedir. Bu da, günümüzde yaygınlaşan görselliğin internet ortamındaki etkisiyle açıklanabilir. Grafik simgeleşmeye elveren durumların en önemlilerinden biri, grafik yaratma yazılımlarının çeşitliliğinin ve becerilerinin artmasıdır. Birkaç saatini ayıran meraklı bir kişi, kolayca istediği biçimde grafik simge oluşturabilir, başkasına gönderebilir ve bir web sayfasıyla dünyaya yayabilir.

     Yapılan istatistik çalışmalarda, günümüzde web ortamında en çok kullanılan dilin İngilizce (1996'da do­laşımda bulunan tüm web sayfalarının %82.3'ü) olduğu görülmektedir (Crystal, 2001: 217). İngilizcenin küresel etkisinin internetle birlikte daha da arttığı söylenebi­lir. İngilizcenin internetteki hâkimiyeti, başlangıçtaki duruma göre, bugün oldukça azalmış durumdadır. Örneğin, bugün, Japonya'daki web sayfalarının % 90'ı ....

Devamını okumak için tıklayınız...