Yabancılara Türkçe Öğretimi

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Metindilbilimsel Ölçütler Çerçevesinde Bir Sadeleştirme Denemesi: Sait Faik Abasıyanık, "Meserret Oteli"

Hande BAKAN tarafından yazıldı.

         Ã‡aÄŸdaÅŸ yabancı dil öğretim programları, okuma-anlama becerisinin kazandırılması yolunda yazınsal eserlerin kullanımını özellikle desteklemektedir. Çünkü yazın eserleri, yaÅŸayan bir dilin çok farklı baÄŸlamlar içinde, farklı biçimlerde ve doÄŸal söylemlerle hayat bulduÄŸu, özgün nitelikte metinlerdir. Dilin bir bildiriÅŸim aracı olduÄŸunu savunan çağımızın dil öğretim yaklaşımına göre, yazınsal metinler (literary texts) bu bildiriÅŸim amacına hizmet etmektedir ve bu nedenle öğretim programlarına dahil edilmelidirler.

Yazınsal metinler, ders kitaplarında, çoÄŸunlukla ileri dil düzeyindeki gruplar için özgün biçimleriyle yer almaktadır. Bu durum, metinlerin özgün biçimleriyle kullanılması gerektiÄŸini düşününen araç geliÅŸtiriciler ve eÄŸitimciler tarafından tercih edilmektedir. Ancak baÅŸlangıç ve orta düzeydeki öğreniciler için de söz konusu metinlerin özgün biçimleriyle kullanılması, aynı baÅŸarıyı saÄŸlayamayabilir. DoÄŸası gereÄŸi yazınsal metinler, farklı imaj, duyuÅŸ ve düşünüş dünyasına tanıklık edilen, zengin ve yaratıcı hayal gücünün ürünü eserlerdir. Dilin doÄŸal ancak estetik kullanımları söz konusudur. Bu nedenle yazınsal eserlerin hiçbirinin oluÅŸturuluÅŸ amacı, yabancı dil öğretmek deÄŸildir. Söz konusu eserler, anadili konuÅŸucularına yönelik yazılmış ve okuyucuyla hayal dünyasını paylaÅŸmaya hazır eserler olarak karşımıza çıkarlar. Yazınsal metinlerin yabancı bir dili yeni öğrenmeye baÅŸlamış öğreniciler için veya dilin genel kural ve kullanımlarına henüz yetkinlik saÄŸlayamamış öğreniciler için, özgün biçimleriyle öğretimde yer almaları, yarardan çok zarar getirebilir. Çünkü öğrenicide, anlaşılamayan bir ÅŸeyden uzak durma düşüncesi geliÅŸme gösterebilir. Bu baÄŸlamda, yazınsal eserlerin düzeylerinin öğreniciye uygun duruma getirilmesi,  metinlerin okunurluk (readability) ve anlaşılırlık oranlarının yükseltilmesi gerektiÄŸi düşünülmektedir. Yazınsal eserlerin sadeleÅŸtirmesi, yabancı dil öğretiminde, anlaşılırlığın artırılması yolunda tercih edilen önemli bir iÅŸlemdir.

SadeleÅŸtirme iÅŸleminin ortaya çıkışının gerekliliÄŸi üzerine düşünmeden önce, yazınsal metinlerin yabancı dil öğretiminde neden önemli olduÄŸu sorusuna eÄŸilmek gerekir. Yazınsal metinler, hedef dilin kültürünün en temel parçalarından biridir. Bir yabancı dil öğrenicisinde en baÅŸta gelen isteklerden biri, öğrenmekte olduÄŸu dile ait bir yazın eserini kitapçıdan satın alıp okumak ve anlayabilmektir. Bunun öğrenicide yaratacağı tatmin ve dilde profesyonelleÅŸme yolundaki güdülenme duygusu doÄŸal bir sonuçtur. Ä°leri düzeydeki öğrenicinin yaÅŸayacağı bu süreci, temel ve orta düzeye de taşıyabilmek ve öğrenimi daha istekli ve keyifli bir duruma getirmek için yazınsal metinler,   eÄŸitimciler   tarafından   kullanılmak   istenmektedir. SadeleÅŸtirilmiÅŸ biçimleriyle yabancı dil öğretiminde kullanılan roman, kısa öykü, masal, ÅŸiir, destansı öyküler, hatıra, portre, biyografi vb. çeÅŸitli türden yazınsal metinlerin, yabancı dil öğretimi arenasındaki yeri ve önemi hakkında bir fikir vermek için Fransa örneÄŸine bakılabilir:

"Fransızlar kendilerine ait önemli edebi eserleri için, dillerinin kelimelerinin kullanım sıklığını dikkate alarak, en çok kullanılan ilk sekiz yüz kelimenin veya diyelim, ilk bin iki yüz kelimenin kullanıldığı uyarlama çalışmaları yapmışlardır. Sözgelimi Sefiller romanı Fransızca olarak en çok kullanılan dokuz yüz ve bin iki yüz kelime kullanılarak farklı metinler halinde yeniden kaleme alınmış ve diğer ülkelerdeki Fransızca öğretimi için okuma kitabı haline getirilmiştir. Fransızların en ünlü yayınevi Hachette bu amaca yönelik olarak 227 tane edebi eseri kolay Fransızca metinler adlı bir seride yayımlayarak dünyada Fransızcanın öğretilmesine en büyük katkıyı sağlamıştır. Hachette yayınevinin listesinde Sefillerden yapılmış çeşitli düzeylerdeki uyarlamaların sayısı yedidir" (http://www.turkcede.org/yabancilara-turkce-ogretimi/512-turkce-ogretiminde-edebi-eserin-yeri.html).

Baskın karakterdeki dil topluluklarının, pasif konumdaki diğer dil topluluklarıyla olan ilişkisindeki üstünlük göze çarpmaktadır. Bir başka deyişle pasif ve baskın kültürlerin mücadelesi, yabancı dil öğretimi alanında yoğun şekilde hissedilmektedir ve baskın kültürün sağladığı egemenlik, öğretim ve yayımcılık sahalarında dikkati çekmektedir. Özellikle İngilizce, Almanca, Fransızca gibi güçlü ülkelerin dillerinin öğretimi, bu yolda basılan öğretim setleri, sözlükler, basamaklı okuma kitapları; ölçme değerlendirme alanındaki TOEFL, IELTS, CAE, Goethe Sertifika Sınavı gibi sınav uygulamaları; öğretimdeki yenilikçi yaklaşım, yöntem ve teknikler, öğretim kuramları vb. çeşitli konulardaki bilimsel yayınların varlığı dikkati çekmektedir. Oldukça sistemli ve planlı işleyen öğretim sürecinde söz konusu güç sahibi ülkelerin, okuma-anlama becerisine yönelik olarak kendi yazın eserlerini, temel düzeyden ileri düzeye kadar aşamalı biçimde uyarlamasını gerçekleştirdiği ve bunları öğretim sürecinde zorunlu tutarak, bu yolla etkili bir kültür aşılama politikası yürüttüğü açıkça görülebilmektedir.

Dünyada Türkçe öğrenen kişilerin sayısının günden güne arttığı bir ortamda, dil öğretimini ve kültür tanıtımını doğru yönde sağlayacak Türkçe eserlerin varlığı önemlidir. Bu nedenle denilebilir ki, tüm dünya ülkelerindeki öğreniciler için ortak olarak seçilmiş ve ayrı ayrı düzeyler için uygun biçime kavuşturulmuş yazınsal eserlerin, ders kitaplarındaki varlıkları dışında, bağımsız eserler olarak yer almaları, öğretimi daha kolay ve yaygın hale getirebilir.

         Ã–zgün söz sanatlarıyla ve söz varlığıyla iÅŸlenmiÅŸ klasik veya modern nitelikteki yazın eserlerinin, yabancılara yönelik olarak sadeleÅŸtirilmesi, oldukça önemli ve titizlikle üzerinde durulması gereken bir konudur. Özellikle klasikleÅŸmiÅŸ eserler, bir ülkenin kültür mirasının önemli parçaları olarak görülürler ve bu eserlerin, okuma-anlama becerisini geliÅŸtirmeye yönelik olarak kullanılması, yabancı dil öğretim sahasında oldukça sık rastlanan bir durumdur. Türkçenin klasikleÅŸmiÅŸ eserleri, farklı kültürlerin de izlerini taşımaktadır. Yabancı kültürlerin etkisinin görüldüğü dönemlere ait, klasik nitelikteki yazın eserlerinin dil özellikleri, söz varlığı, kültürel ve toplumsal artalan bilgisi (background information), yazın ortamının bilgisi ve eserin yazarı/ÅŸairi hakkındaki bilgi, bu metinlerin anlaşılmasında öneme sahiptir. Bu baÄŸlamda denilebilir ki, klasik özellikteki metinlerin sadeleÅŸtirmesi, uzmanlık gerektiren bir iÅŸtir ve dilbilimcilerin; yeni, eski ve halk edebiyatı alanında çalışma gösteren akademisyenlerin, eÄŸitimcilerin ve ölçme deÄŸerlendirme uzmanlarının bir araya gelerek oluÅŸturduÄŸu profesyonel bir kadroyla ele alınması gerekmektedir. Yazınsal eserlerin, hem dil hem yazın çalışması olma özelliklerinin farkında olarak, bu dengeyi koruma amacıyla, bilimsel ölçütler çerçevesinde özgün biçimlerine olabildiÄŸince sadık kalarak ve aynı zamanda öğretim odaklı kullanma amacı taşıyarak gerçekleÅŸtirilecek bir sadeleÅŸtirme iÅŸleminin, verimli, nitelikli ve dengeli bir görüntü sergileyeceÄŸi düşünülmektedir.

Yukarıdaki bilgiler ışığında Türkçe yazınsal eserlere, yabancı dil öğretiminde nasıl yer verilmesi gerektiğiyle ilgili şu noktalara dikkati çekmek gerekir: l.Yazınsal metnin seçimi, 2. Yazınsal metnin, doğru şekilde anlaşılması için metindilbilim (textlinguistics) bağlamında bir çözümlemesinin yapılması, 3. Bu çözümleme sonucunda, öğrenici düzeyine uygun, bağlaşıklık (cohesion) ve bağdaşıklık (coherence) görünümlerine sahip, özgün metnin (authentic text) çözümleme sonucundaki bulgularıyla uyumlu ve öğretim işine uygun bir sadeleştirilmiş metin (simplified text) elde edilmesi, 4. Metnin okunurluğunu ve anlaşılırlığını sınamaya yönelik, çeşitli türden ölçme sorularının oluşturulması.

Tüm bu düşünceler ve bilgiler ışığında, tezin kuramsal bölümünde öncelikle, özgün metinlerin ve sadeleştirilmiş metinlerin kullanımı ile ilgili olarak yapılan araştırmaların sonuçları ve uzmanların görüşleri tartışmaya açılacak, geleneksel 'metin sadeleştirme' ölçütleri irdelenecektir. Böylelikle bugüne kadar metin sadeleştirmeye nasıl yaklaşıldığı konusu gündeme getirilecek, metin sadeleştirme ve özgün metinlerin kullanımının avantaj ve dezavantaj sayılabilecek noktaları belirlenerek, bunların dikkate alındığı, daha sağlıklı bir sadeleştirmenin nasıl gerçekleştirileceğiyle ilgili öneriler getirilecektir. Daha sonra, yazınsal eserlerin yabancı dil öğretimindeki yeri ve değeri, yazınsal bir metnin seçimi konusunda dikkate alınması gereken ölçütler değerlendirilecek ve bu ölçütler çerçevesinde sadeleştirmek üzere seçilen metnin özelliklerine değinilecektir. Metin seçimiyle ilgili değerlendirmeden sonra, doğru bir sadeleştirme gerçekleştirmek için izlenecek metinsellik ölçütlerinden 'bağlaşıklık' ve 'bağdaşıklık' üzerine bilgilendirmede bulunulacaktır. Son olarak, okuma-anlamanın sınanması ve sınamaya yönelik olarak, uygulama bölümünde yer alacak bazı teknikler hakkında bilgi verilecektir.

Çalışmanın uygulama bölümünde ise, metindilbilimi ölçütlerinden 'bağlaşıklık ve 'bağdaşıklık' kapsamında, Sait Faik Abasıyanık'ın 'Meserret Oteli' adlı öyküsü çözümlenecektir. Metnin biçimsel ve anlamsal tüm özellikleri belirlendikten sonra, bu özelliklerle paralellik gösteren, Bl.l düzeyine uygun ve metnin iletisinden, yazınsallık değerinden ciddi bir kayba neden olmayacak şekilde bir sadeleştirme işlemi gerçekleştirilecektir. Metin sadeleştirmenin sonrasında ise, söz konusu metnin öğrenici tarafından anlamsal, biçimsel ve söz varlığı ölçüsünde ne derece anlaşıldığını sınamak amaçlı sorular oluşturulacaktır.

Devamını okumak için tıklayınız...