Yabancılara Türkçe Öğretimi

Yabancı Dil Öğretiminde Görsel ve İşitsel Araçlar

Hasker tarafından yazıldı.

A) Görsel Araçlar

1. Kitaplar
   1. Ders kitabı:
   2. Öğretmen kitabı
   3. Alıştırma kitabı

1. Yazı tahtaları
   1. Kara tahta
   2. Pazen tahta
   3. Manyetik tahta
   4. Bülten tahtası

1. Resimler
   1. Düz resimler
   2. Çizgi resimleri
   3. Flaş kortlar
   4. Figürinler
   5. Duvar resimleri
   6. Levhalar
   7. Afişler

1. Gerçek eşyalar ve modeller
2. Projektörler ve grafikler
   1. Opak projektörü
   2. Tepegöz ve tepegöz saydamı
   3. Slayt projektörü ve slaytlar
   4. Film şeridi projektörü ve film şeritleri

B) İşitsel Araçlar

1. Radyo
2. Pikap ve plaklar
3. Teyp ve ses bantları

C) Görsel İşitsel Araçlar

1. Film makinesi ve hareketli filmler
2. Kapalı devre televizyon
3. Video
4. Bilgisayarlı video

Yabancı dil öğretiminde de öğrencilerin öğrendikleri dili daha çok hatırlayabilmeleri için sınıf içinde çok ortamlı (multi-media) öğretme durumunun düzenlenmesi önemli görülmektedir. Eğitimde uzun süre çok ortamlı öğretimin temelini öğretmen ve ders kitabı oluşturmuştur. Bugün ise çağdaş teknoloji olanaklarından eğitimde yararlanılması nedeniyle öğretmen-ders kitabı ilişkisinin yanı sıra değişik kaynaklar sınıf içindeki çok ortamlı öğretimin sağlanmasına yardımcı olmaktadır. Bu kaynaklar genelde göze ve kulağa hitap eden görsel-işitsel araçlar olmaktadır. Sınıf içinde ne kadar çok bu araçlara yer verilirse öğrencilerin güdülenme düzeylerinin de o kadar çok artığı belirtilmektedir.

 Yukarıda belirtilen araçlardan en uygun görülenler öğretmen tarafından önceden tespit edilmeli ve sınıf ortamında uygulanmalıdır.

 Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı orta dereceli okullarda yabancı dil derslerinde kullanılmak üzere üretilen görsel ve işitsel araçlar çizelge 1’de gösterilmiştir. Bu araç ve gereçlerin dağıtımı her il merkezinde bulunan Eğitim Araçları İl Merkezi Başkanlığı tarafından yapılmaktadır.

 Yabancı dil öğretiminde sınıf içinde kullanılması planlanan en basit bir resimden en gelişmiş iyi hazırlanmış video programlarına kadar sayısız araç, öğretimin daha iyi ve etkili olabilmesi için hazırlandığı unutulmamalıdır. Ne bilgisayar ne de video gibi teknolojik üstünlüğü olan araçlar sınıf içinde öğretmenin yerini alamazlar, ancak öğretmene yardımcı olabilirler.

Araçlara dayalı olarak yapılan öğretimin yararları aşağıdaki gibidir.

1. Öğrencilerin güdülenme düzeyleri artar.
2. Öğrenmeyi somutlaştırır.
3. Öğretme, öğrenme sürecine çeşitlilik ve değişiklik katar.
4. Verbalizmi önler yani sözden ekonomi sağlar ve zamanı daha iyi değerlendirmeyi sağlar.
5. Öğrenilecek konular üzerinde daha etkili alıştırma ve pratik yapmayı sağlar.

Bu yaralarına karşın ortaya çıkan olası sakıncalarda şunalar olabilir.

1. Öğrencilerin düşünmelerini azaltabilir.
2. Kimi durumlarda dili daha çok kullanmayı gerektirmeye bilir.
3. Temini pahalı, sürekli taşıması zahmetli olabilir.
4. İstenilen her araç anında etkili bir şekilde kullanmak için gerekli zaman ve hazırlık yeterli olmayabilir.

Yabancı dil sınıflarında kullanılan araçların özellikleri kısaca aşağıda verilmiştir.

Çizelge 1: YABANCI DİL ÖĞRETİMİNİ GELİŞTİRME MERKESİNCE

HAZIRLATILAN MALZEMELERE (*)

Kısaltmalar: (+) Öğretimde / (B) Baskıda / (H) Hazırlanıyor / (-) Olmayacak

(*) Kaynak: L.Yalçınkaya, Milli Eğitim. 1982, Sayı:59, Sayfa 75’den alınmıştır.

1. A) Görsel Araçlar
2. Kitaplar
   1. Ders kitabı: Yabancı dil öğretiminde en çok kullanılan görsel araçlar sınıfta her öğrencinin kullandığı ders kitabıdır.
   2. Öğretmen kitabı: Daha çok öğretmene dersi nasıl işleyeceği konusunda hazır bilgiler veren bir başvuru kitabıdır.
   3. Alıştırma kitabı: Öğrencilerin hem sınıfta hem de evde kullanabilecekleri kaynak bir kitaptır

1. Yazı Tahtaları
   1. Kara tahta: Geleneksel sınıf ortamında her öğretmenin en çok kullandığı araçtır. Kara tahta üzerine renkli tebeşirle çizilen şekil, resim ve diyagramlar öğretmeyi somutlaştırmak için çok sık kullanılan görsel öğretme yoludur.
   2. Pazen tahta: Bir tabaka karton ya da aynı büyüklükte bir tahta üzerine pazen ya da tüylü bir kumaş geçirilerek yapılır. Figürünlerin kullanımı için gerekli görsel bir araçtır.
   3. Manyetik tahta: Manyetik tahta ya da mıknatıslı tahta yabancı dil sınıflarında da kullanılmaya başlanmıştır. Kullanılacak resimlerin arkasına mıknatıs takılır. Bu mıknatısla resimler manyetik tahtada düşmeden durabilmekte ve çalışmalar bu resimlerden yararlanılarak yapılmaktadır.
   4. Bülten tahtası: Gerek sınıf içinde gerekse sınıf dışında okuldaki genel duyuru için kullanılır.

1. Resimler

Yabancı dil derslerinde en çok kullanılan görsel araçlar resimlerdir. En ucuz der araçları olduğu gibi öğretmen ve öğrenciler tarafından hazırlanması ve kolayca temin edilmesi olasıdır.

1. Düz resimler: Fotoğraf makinesiyle çekilmiş resimler, gazete, mecmua, kitap gibi basılı materyallerde yayımlanmış resimler, posterler, çoğaltılmış resimler bu gruba girer.
2. Çizgi resimler: Bir kişiyi, objeyi ya da bir olayı basit çizgilerle anlatan resimlerdir. Kara tahtaya kolayca çizilebileceği gibi önceden kağıda çizilerek sınıfta kullanmakta olasıdır.
3. Floş kartlar: Bir kişiyi, objeyi ya da bir olayı sıra ile gösteren ufak tablolardan oluşan resimler dizisidir.
4. Figürünler: Bir kişi ya da obje figürünün kenarlarından keserek elde edilen resme figürün denilmektedir.
5. Duvar resimleri: Belli bir amaç için hazırlanmış resimleri daha büyük boyutlarıyla görüntülemek için hazırlanmış ve duvara asılan büyük tablo halindeki resimlerdir.
6. Levhalar: Kalın bir karton üzerine yazı ve resimlerin birlikte görüntülenmesidir.
7. Afişler: afişlerde levhalar gibi hazırlanmakta daha çok reklam amaç ağırlık kazanmaktadır.

1. Gerçek Eşyalar ve Modeller

Yabancı dil sınavlarında özellikle başlangıç düzeyinde gerçek eşyalardan (real-objects) yaralanmak olasıdır. Bunlar sınıf içindeki eşyalar (class-room objects) olabileceği gibi, meyveler, biletler ve menüler gibi taşınması ve sınıfa getirilmesi kolay olan eşyalar olabilir.

1. Projektörler ve Grafikler
   1. Opak projektörü: Fotoğraf, resim, kitap sayfası gibi şeffaf olamayan materyalleri ekrana yansıtmaya yarayan araca denir.
   2. Tepegöz: Tepegöz saydam olarak bilinen şeffaf levhaları ekrana yansıtmaya yarayan araca tepegöz denir.
   3. Slayt projektörü: Slaytların ekrana yansıtılmasını yarayan araca denilir.
   4. Film şeridi projektörü: Film şeritlerinin ekrana yansıtılmasına yarayan araca denilir.

1. İşitsel Araçlar

Yabancı dil öğretiminde kullanılan işitsel araçlar ve özellikleri aşağıda tanıtılmıştır.

1. Radyo

Kulağa hitap eden ve büyük insan kitlelerini etkileyen bir iletişim aracıdır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yabancı dil dersleri için hazırlanmış programlar mevcut olmakta ve okul radyosu saatinde yayınlanmaktadır. Ancak yayın saatleri ders saatlerine denk düşmediği için radyo programlarından yaygın bir şekilde yararlanılmadığı gözlenmektedir.

1. Pikap ve Plaklar

Bu işitsel araçlar son yıllarda teyp ve kaset çalarların yaygın olarak kullanılmasıyla önemini kaybetmişlerdir.

1. Teyp ve Ses Bantları

Yabancı dil öğretiminde plaklardan daha yararlı ve kullanışlı araçlardır. Öğrencilerin kendi konuşmalarını kendilerinin dinleyip değerlendirilmesini sağlar. Genel olayları, radyo ve televizyon programlarını kaydetmede sonra sınıfta öğrencilere dinletme olanağını verir. Son yıllarda geliştirilen yabancı dil öğretimine yönelik kasetlerle bireysel dil öğretimini sağlar. Kaydedilmiş seslerin istenmeyen kısımlarının silinmesi, düzeltilmesi ya da yerine başka kayıtların yapılması olasıdır. Bu nedenle plaktan daha kullanışlı ve daha ucuz bir ders aracıdır.

 Teyplerin, dil laboratuarlarında kullanılması dil öğretiminde dinleme, taklit etme ve tekrar yapma açısından önem taşımaktadır. Dil laboratuarları öğrencilere bu olanağı vermektedir.

 Kalabalık yabancı dil sınıflarında her öğrencinin duyduğunu tekrarlaması ve yaptığı tekrar hatalarını düzeltebilmesi olası görülmediğinden bu tür mekanik alıştırmalar için dil laboratuarlarında yararlı olmaktadır. Diğer yararları da şöyle sıralanabilir.

1. Öğrenci, amaç dili anadil olarak konuşan birinde duyma olanağına sahiptir.
2. Bu sesi, kendisi ve öğretmeni istediğinde, her zaman dinleyebilir.
3. Banda alınmış ses değişmesi bir model olarak her zaman kullanılabilir.
4. Öğrenci çok değişik kişileri dinleyebilir. Kadın- erkek- çocuk sesleri gibi.
5. Öğrenciyi, çevrenin stresli havasından ve arkadaşlarının karşısında hata yapma korkusundan kurtarır.
6. Sınıfta olduğu gibi sıra beklemeden, duyduğu yabancı sesi her duyuşta tekrarlayabilir.

1. Görsel ve İşitsel Araçlar
2. Film Makinesi ve Hareketli Filmler: Film makinesi, hareketli ve sesli görüntü ve yansıtıcı makineye film makinesi denir.

Filmler, dilin kültürle olan ilişkilerini en iyi şekilde ortaya koyan araçlardır. Öğrenciye, amaç dilin konuşulduğu ülkeyi, insanlarını, yaşayışlarını tümüyle kültürel ortamını bir bütünlük içinde sunar.

1. Kapalı Devre Televizyon: Kapalı devre televizyon, kablo ya da mikro dalga bağlantısı yoluyla bir video ya da bir stüdyodan doğrudan doğruya sınıftaki izleyiciye gönderilen yayın anlamında kullanılmaktadır.

Kapalı devre televizyon yayınlarından öğretimde yararlanmasının en önemli nedenlerinden birisi çok sayıda sınıfı olan bir okulda aynı dersi aynı anda tüm sınıfların izleme olanağı bulunmasından kaynaklanmaktadır.

 Kapalı devre televizyonla yapılan eğitimin potansiyeli geniş olduğundan özellikle üniversitelerde, hastanelerde ve halk eğitiminde etkili bir şekilde kullanılabilir.

1. Video: video ile yabancı dil öğretimi uygulamalarına özellikle son yıllarda ülkemizde de ayrı bir önem verilmektedir. Bu nedenle konu video ile yabancı dil öğretimi başlığı altında daha ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Video İle Yabancı Dil Öğretimi

Video, ses ve görüntüyü manyetik bir bant üzerine kayıt etmeye yarayan ve görüntüleri siyah beyaz ya da renkli olarak gösterebilme olanağı olan bir araçtır.

Son yıllarda, ders kitapları, kasetçalar teyp ve dil laboratuarlarının yanı sıra bir görsel-işitsel araç olan video, eğitimde yerini almıştır. Videonun mevcut eğitim araçlarına getirdiği yenilik görüntü ve sesin aynı anda öğrenciye verilmesidir. Video ile yapılan eğitim hem göze hem de kulağa hitap eder. Video kendi başına kullanıldığı gibi eğitimde kullanılan diğer araçlarla bir arada da kullanılabilir.

Video, hem bir bilgi deposu hem de iyi bir gösteri aracıdır. Gerçek hayatın sınıfta en iyi bir şekilde sergilenmesini sağlar. Özellikle öğrenilen dilin iletişim  görüntüsü video filmleriyle öğrencilere somut ve canlı bir şekilde verilebilir.

Video İle Yapılan Yabancı Dil Öğretiminin Yararları

1. Video ile gerçek hayattaki dil kullanımını en iyi şekilde gösterir ve örnekler. Son yıllarda yabancı dil öğretiminde en geçerli yaklaşım iletişimsel yaklaşım olduğu vurgulanmaktadır. Bu yaklaşıma göre yabancı dil eğitiminde hedef, öğrencinin o dili kullanan toplum içinde toplumun diğer bireyleriyle kolayca iletişim kurabilmesini sağlamaktadır.
2. Video ile yapılan eğitim sayesinde öğretilenler pekiştirilir ve daha önce öğrenilenler pekiştirilir ve daha önce öğrenilenler özetlenir.
3. Video hem dinleme, hem görme, hem de gördüğünden anlam çıkarma becerilerini geliştirir. Aynı zamanda öğrencinin yaratıcılık gücünün gelişmesini de sağlar.
4. Video ile yapılan yabancı dil eğitimi, ilgi çekici, sürükleyici, öğrenmeyi teşvik edici ve öğrenciyi etkinliklere yönelticidir. Yabancı dil eğitiminde beş on dakikalık bir video filmi bir saatlik derse bedel görülmektedir.
5. Öğrenciyi video sayesinde öğrendiği yabancı dilin işlevlerini canlı ve etkin gördüğü için uzun süre kalıcı izli bilgi edinir.
6. Video filmi sayesinde yabancı bir ülkenin dilini öğrenirken o ülkenin kültürü, teknolojisi, tarihi ve günlük yaşantısı hakkında da bilgi sahibi olur.

Bilgisayarlı Video

Video ve bilgisayarın bir araya getirilmiş ve en gelişmiş olanıdır. Görsel ve işitsel bir yabancı dil öğretim aracı olan videonun bir bilgisayar ile kontrol edilerek iletişimci bir araç ortaya çıkmıştır.

Ana hatları ile sistemin çalışması şu şekilde olmaktadır:

1. Öğrencinin kullanımında bir bilgisayar, bir video gösterisi (VCR), bir monitör (hem video hem de bilgisayar görüntülerini verebilecek nitelikte), gerekli görüntülerin kaydedilmiş olduğu video bandı ve tüm komutların yüklendiği ve sistemi kontrol eden yazılımın (software) kaydedildiği bir disket bulunmaktadır.
2. Disket üzerine yüklü programın çalıştırılması ile monitörün ekranına o ünitede öğretilecek konuların başlıkları, ana hatları ve bazı açıklamalar peş peşe görüntülenir. Hatta bu noktada öğrenci başlıklardan giderek bildiği konutları atlayarak öğrenmek istediği konuyu seçebilir.
3. Konunun seçilmesinden sonra bilgisayardaki yazılıma göre video bandındaki ilgili olay ve olaylar ekrana verilir.
4. Olayın bitiminde bilgisayar tekrar devreye girerek videodan gösterilen olayla ilgili çoktan seçmeli soruları cevaplandırmak üzere ekrana verir. Konuları okuyan öğrenci doğru yanıtı bilgisayar klavyesinden girer. Yanıtın yanlış olması durumunda monitörün ekranına cevabın yanlış olduğu ve tekrar yanıtlaması gerektiği yazısı çıkar. Öğrenci doğru yanıtı bulana kadar bu işleme devam eder. Öğrencinin doğru yanıtı bulması ile bir sonraki soruya geçilir.
5. Soruların yanıtlanması sırasında öğrenciye doğru yanıtı bulmasında yardımcı olmak üzere videodaki olayın gerekli bölümleri tekrar gösterilir.
6. Tüm soruların doğru yanıtlanmasından sonra öğretilecek bir başka konu ile ilgili olayın videodan gösterimine başlanır.
7. Öğrenci tüm bu çalışma sırasında yardımcı ekranları (helpscreen) çağırarak konu ile ilgili ek bilgiler alabilir.

Böyle bir sistemin çalışabilmesi için öncelikle çok iyi hazırlanmış bir yazılım paketinin ve bu konuda çalışabilen bir yabancı dil öğretiminin olması gerekmektedir. Öğretilecek konuların tüm ayrıntıları düşünülerek bilgisayara yüklenmekte, hangi noktalarda hangi olayların gösterileceği, hangi soruların sorulacağı, hangi açıklamaların yapılacağı tek tek planlanarak düzenlenmelidir. Bu tür yazılımlar ancak çok gelişmiş ülkelerde az sayıda üniversite ve yazılım şirketleri tarafından geliştirildikleri için oldukça pahalı olmaktadır.

 Öte yandan bu tür bir öğretim aracının bir kez hazırlaması sonunda gerek disket üzerindeki yazılım gerekse video bandı üzerindeki kayıtlar kolay bir şekilde kopyalanması olası görülmektedir.

 Bilgisayarlı video sayesinde bir dilin kültürünü öğretmek de kolaylaştırmaktadır. Yakın gelecekte bilgisayarlı videoların yabancı dil öğretiminde etkili bir şekilde kullanılmasına geçileceği söylenebilir.

Bekir  KABADAYI

Ankara-2001

KAYNAKÇA

1. Yabancı dil öğretimi, Özcan DEMİREL, USEM Yayınları-6

1. Orta öğretim kurumlarında yabancı dil öğretimi ve sorunları, Türk Eğitim Derneği Yayınları.