Yabancılara Türkçe Öğretimi

Hitit Ders Kitapları Örneğinde Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kültür Aktarımı Sürecine Çözümleyici Ve Değerlendirici Bir Bakış

Nilüfer Ülker tarafından yazıldı.

        Son zamanlarda tüm dünya milletleri olarak tanıklık etmekte olduÄŸumuz küreselleÅŸmeyle birlikte kültür olgusu, üzerinde fazlaca konuÅŸulan bir konu haline gelmiÅŸtir. Dünyanın çeÅŸitli yerlerinde bulunan birçok devletin gerek politik gerekse ticari anlamda birbirleriyle iletiÅŸim içinde bulunmasının gerekliliÄŸi, kültür olgusunun bu denli tartışılır hale gelmesindeki önemli bir sebeptir. Her milletin kendine özgü kültür deÄŸerlerinin var oluÅŸu gerçeÄŸinden hareketle, çağımızın gerekliliklerinden biri olan kültürlerarası iletiÅŸimi saÄŸlamanın tek yolu, farklı ülkelerin sahip olduÄŸu farklı kültürleri tanımak ve bu doÄŸrultuda kendi kültürünü de bir ÅŸekilde diÄŸerlerine tanıtmaktan geçer.

         Uygur'a göre ( 1996: 17) kültür, insan varoluÅŸunun nasıl ve ne olduÄŸu, insanın nasıl düşündüğü, duyduÄŸu, yaptığı; kendisine nasıl baktığı, özünü nasıl gördüğü, deÄŸerlerini ülkülerini, isteklerini nasıl düzenlediÄŸidir. Kongar ise kültürü insanın yarattıklarının tümü olarak tanımlamıştır ( Kongar 2005:19). Buradan hareketle varılacak nokta, kültürün insanın var oluÅŸunun olmazsa olmaz bir öğesi olduÄŸudur. KiÅŸi, içinde bulunduÄŸu kültür kadar deÄŸerlendirebilir etrafında olup bitenleri; yani kültür, insanın içinde yaÅŸadığı toplumun deÄŸer sınırlarını belirler. Ä°nsan tanık olduÄŸu veya maruz kaldığı bir durumu ancak kendi kültür deÄŸerleri doÄŸrultusunda deÄŸerlendirebilir; çünkü doÄŸduÄŸu andan itibaren bu deÄŸerlerle yoÄŸrulmuÅŸtur.

"Kültür deÄŸerleri toplumdan topluma deÄŸiÅŸir. Bir toplumun sahip olduÄŸu, yarattığı, paylaÅŸtığı tüm alışkanlıklar o toplumun kültürüdür" (Güvenç 1997: 55). Burada önemli olan nokta, hiç şüphesiz, kiÅŸinin kendi kültürü kadar diÄŸer toplumların da kendilerine özgü kültür deÄŸerleri olduÄŸu gerçeÄŸini kabul etmesidir. Aksi takdirde, kendi kültür deÄŸerleri dahilinde olmayan her ÅŸey ters ya da tamamen yanlış olarak algılanabilir. KiÅŸinin diÄŸer kültürleri de benimsemesi ve kendi kültürüne göre yanlış olan bir ÅŸeyin diÄŸer toplumun kültür deÄŸerlerine göre doÄŸru olabileceÄŸini de öğrenmesi gerekmektedir. Bunu yapabilmek öncelikle kendi kültürünü çok iyi tanımak ve her toplumun kendine ait bir kültürü olduÄŸu gerçeÄŸini kabul etmekten geçer. Böylelikle, kiÅŸi farklı kültürleri olan insanlara da hiç şüphesiz daha hoÅŸgörülü olacaktır.Kültür baÄŸlamında üzerinde durulması gereken diÄŸer bir konu da kültürün dille olan yakın iliÅŸkisidir. " Dil bize bir toplumun yaÅŸayışını, gelenek ve göreneklerini, davranış biçimlerini, deÄŸer yargılarını, sanatını, bilimini, inançlarını, alışkanlıklarını yansıtır; bir toplumun kültürünün aynasıdır dil" ( Tapan 1990: 315). Kültür deÄŸerleri dil yoluyla anlam kazanır, söze dökülür ve toplumlara yansıtılır. Bu baÄŸlamda, bir dili biliyor olmak, o dili konuÅŸan insanların kültürünü de biliyor olmak demektir. Çünkü, dil sadece kelimeler ve belirli dilbilgisi yapılarından oluÅŸmaz; dil ve o dilin konuÅŸulduÄŸu toplumun kültür deÄŸerleri asla birbirinden ayrılamaz bir bütündür.

Yabancı dil öğretimi ise tüm dünyada son dönemde önemle üzerinde durulan bir konudur. Yabancı dil bilmenin uluslararası arenaya açılmada bir çeşit anahtar niteliği taşıdığını belirten Tapan ( 2006: 313) son yıllarda ülkemiz insanının yabancı dil bilmenin önemini gün geçtikçe daha çok kavradığını ve hatta bununla ilgili olarak toplumca bir uzlaşma içinde olduğumuzu ifade etmiştir. Tseng ( 2002:11) ise dilbilimi ve öğrenme teorilerindeki değişiklikler ve kültürün yabancı dil öğretiminde önemle üzerinde durulması gereken bir konu olduğunun altını çizer. Bu noktadan da hareketle, kültürün yabancı dil öğretiminde vurgulanması gereken bir kavram ve başvurulması gereken önemli bir kaynak haline geldiği söylenebilir.

" Bir dili öğrenmek, kiÅŸinin hedef dili ve o dili konuÅŸanları yansıtan yeni bir kültürel bir bakış açısı edindiÄŸi bir kültürlenme hadisesidir" (Aktuna 2005: 58). Alptekin'e göre de ( 2002: 58) yabancı dil bilmek birinin hedef dilin kültürü ve onu konuÅŸanları yansıtan yeni kültürel deÄŸerler ve yeni bir dünya görüşü edindiÄŸi bir çeÅŸit kültürlenme sürecidir. BaÅŸka bir deyiÅŸle, yabancı bir dili öğrenmek, o dilin yaÅŸadığı kültürü de öğrenmek demektir. Bu gerçeÄŸin göz ardı edilmesi ise kiÅŸinin yabancı dil öğrenimini daha da zorlaÅŸtıracak; kiÅŸi hedef dilde dilbilgisi bakımından çok zor yapıları dahi rahatlıkla yazıp konuÅŸabilecek fakat hedef kültürle karşı karşıya geldiÄŸinde kendini ifade etmekte zorlanacak, hangi durumda neyin doÄŸru neyin yanlış olduÄŸunu kestiremeyecektir.

Kültürel farklılıklar bu noktada ön plana çıkmaktadır. Çünkü bir toplumda doÄŸru olarak kabul edilen bir ÅŸey diÄŸer toplumda çok yanlış olarak görülüyor olabilir. " Bir kültürün üyeleri genellikle kendi davranışlarını, etrafta olup bitenleri algılama yollarını, kendi ÅŸekil ve anlamlandırmalarını doÄŸru olarak kabul ederler. Ä°ÅŸte asıl sorun da budur" ( Leather 2001:230). Dolayısıyla, dili öğrenen kiÅŸiye o dilin kültürünü de Ã¶ÄŸretirken öğrencinin kültür karşılaÅŸtırması yapması gayet doÄŸal bir süreçtir. Önemli olan bu süreçte öğrencinin hedef kültüre karşı olumsuz bir tutum benimsememesidir. Bunu da saÄŸlayacak olanlar hiç ÅŸÃ¼phesiz öğretmenlerdir.

Öğrencinin hedef kültüre karşı olumsuz bir tutum sergilememesi öncelikle kendi kültürünü çok iyi tanımaktan geçer. Kendi kültürünü çok iyi tanıyan bir öğrenci diğer kültürlere karşı daha hoşgörülü bakmayı da öğrenecektir. Bu yüzden, dil öğretiminde önceliğin kültürel farkındalığa verilmesi ve daha sonra hedef kültürün tanıtılmasına geçilmesi daha doğru bir yaklaşımdır. Bunun için öğrencilere kendi dillerinde ve öğrendikleri dilde nasıl ve hangi durumda özür dilendiği, kendi kültürlerinde diğer kültüre kıyasla neyin ayıp olarak kabul edildiği, iki dilde farklı durumlardaki topluma göre doğruluk-yanlışlık dereceleri, kişiler arası ilişkilerin özürlere, tekliflere, ricalara veya emirlere nasıl yansıdığı öğrencilere söz-eylemler yoluyla gösterilip kültür farkındalığının gerçekleşmesine katkıda bulunulabilir ( Rasekh 2005: 200).

KüreselleÅŸme, çok dillilik, çok kültürlülük, dil-kültür iliÅŸkisi ve bir dili öğretirken o dilin kültürünün de öğretilmesinin gerekliliÄŸi, bunun en iyi nasıl yapılabileceÄŸi gibi konular yabancı dil baÅŸlığı altında düşünüldüğünde ilk akla gelen hiç ÅŸÃ¼phesiz Ä°ngilizce'dir. Fakat göz ardı edilmemesi gereken bir gerçek vardır ki, o da yabancı dil olarak baÅŸka dillerin de öğretilmesi gerekliliÄŸidir. Bu diller arasında Türkçe de bulunmaktadır. "Türkçe birkaç bin yılla ifade edilen geçmiÅŸe sahip, dünyanın en zengin ve en eski dillerinden biridir" ( AÄŸar: t.y.). Fakat son dönemlere kadar bu güzellikteki dilimizin yabancılara öğretilmesi için maalesef yeterince çaba sarf edilmemiÅŸtir.

Dilimiz dünyanın birçok yerinde ana dili ve resmi dil olma özelliÄŸi taşıması, yaklaşık 200 milyon insan tarafından konuÅŸuluyor olmasına raÄŸmen, baÅŸka bir deyiÅŸle Çince, Hintçe, Ä°spanyolca, Ä°ngilizce, Fransızca ve Rusça'nın ardından en çok konuÅŸulan yedinci dil olmasına raÄŸmen eÄŸitimi ve öğretimi, adı geçen diller kadar yaygınlaÅŸmamıştır (Gürser ve diÄŸerleri: t.y.). Bu sebeple, Türkçe'nin yabancı dil olarak öğretilmesi ülkemizde pek köklü bir geçmiÅŸe sahip deÄŸildir. Halbuki, yukarıda sözü geçenler açısından baktığımızda, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi, Türk kültürünün de baÅŸkalarına tanıtılması süreci olarak algılanabilir. Ãœlkemiz Avrupa BirliÄŸi'ne girme süreci içindedir ve bu sadece ekonomik deÄŸil aynı zamanda kültürel bir olaydır. Kültürümüzün yabancılar tarafından öğrenilmesi bizi uluslararası arenada -özellikle bu Avrupa BirliÄŸi süreci döneminde- iyi bir yere taşıması ve Türkçe'nin Avrupa'da da yaygınlaÅŸması yolundaki en önemli adımlardan biridir.

KüreseleÅŸme hareketleri ve Avrupa birliÄŸi yolundaki geliÅŸmeler son dönemde Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesine de bir ivme kazandırdı. "GüneÅŸ bir daha parladı: Yabancı Dil olarak Türkçe. Hem de öyle bir parladı ki ışınları dünyayı aydınlattı ve ısıttı. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi dil devrimimizin evrensel boyutunu oluÅŸturuyor. Artık biz de ekonomik ürünlerimizin ( televizyon, beyaz eÅŸya, otomobil vb.) yanı sıra dilimizi ihraç ediyoruz. Dilimiz öğretilirken Türkiye'nin ve Türk Kültürü'nün tanıtılmasına yardımcı olunuyor. Türkçe konuÅŸan yabancıları gördükçe insanımızın kendine güveni artıyor" (Demircan: t.y.).

Türkçe'nin yabancı dil olarak öğretilmesi son dönemlerde hız kazanmıştır, ancak bu alanda yapılmış olan çalışmalar yine de yeterlidir diyemeyiz. Bu çalışmanın amacı, yabancı dil öğretiminde kültürün yeri ve önemi, kültür aktarma yolları ve yabancı dil olarak Türkçe alanında kullanılan ders kitaplarındaki kültür aktarımını belirli ölçütler çerçevesinde incelemektir. Çalışmada" Kültür Nedir?", " Yabancı Dil Öğretiminde Kültür Aktarımında Önemli Unsurlar Nelerdir?", "Kültür Aktarımının Yabancı Dil Öğretimindeki Ä°ÅŸlevi Nedir?", " Derste Kültür Aktarma Yolları Nelerdir?" ve " Hitit Serisi Ders Kitaplarında Kültür Aktarımı Nasıl Yapılmaktadır?" sorularına cevap aranacaktır. Çalışma, alanın yeniliÄŸinden dolayı derslerde zorluk çeken yabancı dil olarak Türkçe öğretmenlerine çalışmalarında kolaylık saÄŸlamak açısından önemlidir.

Çalışmamızın ilk bölümünde, dil ve kültürün çeşitli tanımlarından yola çıkılarak ikisi arasındaki ilişkiden söz edilecektir. Daha sonra, bu dil-kültür ilişkisinin iletişimdeki rolü örneklerle açıklanacak; iletişimi sağlayabilmek için dil ve kültürün birbirinden bağımsız olarak düşünülmemesinin gerekliliği üzerinde durulacaktır.

Devamını okumak için tıklayınız...