Yabancılara Türkçe Öğretimi

GÄ°RÄ°Åž

            Tarihin her devrinde bütün milletler, insanlarının daha iyi, kolay ve rahat anlaÅŸmalarını saÄŸlamak amacıyla dil öğretimine önem vermiÅŸtir. Dillerini geliÅŸtirip yaÅŸatan milletler, tarihte daha kalıcı eserler bırakmışlardır. Dillerini geliÅŸtiremeyen toplumların ise yok olduklarını tarih göstermektedir. Dil öğretimi, önce milletin mensuplarına daha sonra onun yakınında yaÅŸayanlara, sanatsal ve bilimsel geliÅŸmeleri izlemek için farklı bir dili kullanma zarureti bulunanlara; farklı coÄŸrafyada yaÅŸayan soydaÅŸlarla iletiÅŸimi sürekli kılmak için, o dile ilgisi olan yabancılara öğretilir (KarakuÅŸ, 2006: 11). Bilim ve teknolojide yaÅŸanan geliÅŸmeler, dünyada iletiÅŸim kurmak için dil öğrenme ihtiyacını artırmıştır. Bilim ve teknoloji alanındaki geliÅŸmeler, insanlar ve ülkeler arasındaki etkileÅŸimi de kaçınılmaz hâle getirmiÅŸtir. Ä°letiÅŸimin en önemli aracı dil olduÄŸu için geliÅŸmiÅŸ milletler kendi dillerini diÄŸer milletlere öğretmeye çalışmaktadırlar.

 Dünyada farklı kültürler karşısında varlığını hissettirebilmenin ve kendi kültürünü kaybolmaktan koruyabilmenin en etkili yolu, dili korumak ve dünyada konuÅŸulan önemli diller arasına girmesini saÄŸlamaktır. GeniÅŸ bir coÄŸrafyada konuÅŸulan dilimizi çeÅŸitli sebeplerle öğrenmek isteyen pek çok insan da bulunmaktadır.

 Türkçe öğretiminde hedef kitle; Türkiye Türkleri, iki dilliler, yabancılar ve Türk soylular olmak üzere dört ana grupta toplanabilir. Bunlardan Türkiye Türkleri; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup Türkiye'de öğrenim gören hedef kitledir. Ä°ki dilliler; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve ana dili Türkçe olduÄŸu hâlde baÅŸka bir toplumda yaÅŸayan, o yaÅŸadığı toplumun dil ve kültürü ile Türk dili ve kültürü arasında karmaÅŸa yaÅŸayan, yerine göre iki dili de kullanmak zorunda kalan insanların oluÅŸturduÄŸu gruptur. DiÄŸer Türkçe Ã¶ÄŸrenmek isteyen öğrenci kitlesi ise yabancılardır. Bunlar Türk dilini bilmeyen fakat ilgi duyan, Türk düşünce dünyası ve yaÅŸayış tarzına aÅŸina olmayan kitledir. Türkçe öğretiminde bir baÅŸka hedef kitle ise Türkiye coÄŸrafyası dışında yaÅŸayan Türk soylulardır. Türk soylular, Türkiye sınırları dışında kendi vatanlarında, kendi devletlerinin veya baÅŸka bir devletin egemenliÄŸi altında yaÅŸayan Türklerdir (Duman, 2003: 151).

 Yukarıda belirtilen dört farklı hedef kitlenin birbirinden farklı özellikleri vardır. Bunlara Türkiye Türkçesi öğretimi için kullanılması gereken yöntem ve materyaller de farklılık gösterir (Duman, 2003: 151). Türkiye Türkçesi öğretiminin etkili ve verimli olabilmesi için ilk olarak hedef kitlenin dil öğrenme amacı belirlenmelidir. Bu yolla Türkçenin hedef kitleye ne kadar ve nasıl öğretileceÄŸine, hangi yöntem ve tekniklerin kullanılacağına karar verilebilir. Dil öğretim sürecinin başında yapılacak bu tür çalışmalarla etkili bir öğretim süreci gerçekleÅŸtirilebilir (Barın, 2003: 312). Bu çalışmanın kapsamını Kırgız öğrenciler oluÅŸturduÄŸundan çalışmada daha çok Türk soylulara Türkçe öğretimi üzerinde durulmuÅŸtur.

            Türk devlet ve topluluklarından gelen öğrenciler Türkçe öğreniminde yabancılara göre daha ÅŸanslıdırlar. Özellikle Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tataristan gibi ülkelerden gelen bu öğrencilerin kendi ülkelerinde konuÅŸulan diller, Türkçenin lehçeleridir. Gerçekte Türkiye Türkçesine çok uzak olmayan bu dilleri konuÅŸan öğrenciler, Türkçeye tamamen yabancı olan öğrencilere göre daha az öğrenme güçlüğü çekerler. KonuÅŸtukları dillerin Türkiye Türkçesine yakın olması Türk soylu öğrencilerin Türkçeye bakışlarını olumlu etkileyebilir. Ancak yine de kendi ülkelerinde Azeri Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Özbek Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Tatar Türkçesi gibi dilleri konuÅŸan Türk soylu öğrenciler, Türkiye Türkçesini öğrenme sürecinde birtakım zorluklarla karşı karşıya gelmektedirler (Özyürek, 2009: 1824). Bu zorlukların başında alfabe farklılığı gelmektedir (Özyürek, 2009; Kara, 2010). Günümüzde Bağımsız Türk Devletlerinden sadece Kazakistan ve Kırgızistan Latin alfabesini kabul etmemiÅŸtir. Bu alfabe farklılığı da öğrencileri özellikle okuma ve yazma çalışmalarında olumsuz etkilemektedir. Åžahin (2008: 96)'e göre, Kırgız olan öğrencilerin yapmış oldukları yazma hataları alfabe farklılığından kaynaklanmaktadır. Türk soylu öğrencilerin ülkelerinde konuÅŸtukları dillerin Türkiye Türkçesine benzer özellikler taşıması, öğrencilerin Türkiye Türkçesine karşı bakış açılarını  olumlu  yönde  etkilemektedir.  Derslerde yapılacak etkinliklerle öğrencilerin bu tutumları pekiÅŸtirilmelidir.

1. Dil Öğrenme ve Tutum

 EÄŸitimi daha verimli ve iÅŸlevsel bir hâle getirebilmek için her geçen gün çeÅŸitli araÅŸtırmalar yapılmaktadır. Bunların başında öğrencilerin derse, öğretmene ve okula ilgilerini belirlemeye yönelik çalışmalar gelmektedir. Yapılan bu araÅŸtırmaların amacı, öğrencilerin öğrenme sürecinde baÅŸarılarını etkileyen deÄŸiÅŸkenleri belirlemek ve iyileÅŸtirmektir. Öğrenmenin niteliÄŸini etkileyen deÄŸiÅŸkenlerden biri de öğrencilerin konuya, öğretmene, sınıfa ve arkadaÅŸlarına olan tutumudur. Tutum kavramı; "tutulan yol, davranış" anlamında kullanılmaktadır (Türkçe Sözlük, 2005: 2014). Allport (1935)'a göre tutum, "yaÅŸantı ve deneyimler sonucu oluÅŸan, ilgili olduÄŸu bütün obje ve durumlara karşı bireyin davranışları üzerinden yönlendirici ya da dinamik bir etkileme gücüne sahip duygusal ve zihinsel hazırlık durumudur (Akt. TavÅŸancıl, 2002: 65). Yapılan tanım ve açıklamalara dayanarak tutumla ilgili aÅŸağıda belirtilen özellikler sıralanabilir:

1."Tutumlar doğuştan gelmez, sonradan kazanılır. Birey toplumsallaşırken kültürel olarak kazanır. Diğer bir anlatımla, tutumlar yaşantılar yoluyla öğrenilmiştir.

2.Tutumlar geçici değillerdir, belli bir süre devamlılık gösterirler. Yani bireyler yaşamlarının belli dönemlerinde aynı düşünceye sahip olurlar.

3.Tutumlar, birey ve obje arasındaki ilişkide bir düzenlilik olmasını sağlar. Öğrenme süreci içinde derece derece biçimlendiğinden, insanın çevresini anlamasına da yardımcı olur.

4.İnsan-obje ilişkisinde, tutumların belirlediği bir yanlılık ortaya çıkar. Birey bir objeye ilişkin bir tutum oluşturduktan sonra, ona yansız bakamaz.

5.Bir objeye ilişkin olumlu ya da olumsuz bir tutumun oluşması, ancak o objenin başka objelerle karşılaştırılması sonucu mümkündür.

6.Kişisel tutumlar gibi toplumsal tutumlar da vardır. Toplumsal tutumlar, toplumsal değer, grup ve objelere yönelik tutumlardır.

7.Tutum bir tepki şekli değil, daha çok bir tepki gösterme eğilimidir. Bir başka deyişle, tutumlar tepkide bulunmaya ilişkin bir eğilimdir.

8.Tutumlar olumlu ya da olumsuz davranışlara yol açabilir" (Tavşancıl, 2002: 71-72).