Yazılı ve Sözlü Anlatımın Geliştirilmesi

Çağımızın bir iletişim çağı olduğundan, okul­da ve iş yaşamımızda başarılı olmamız için sözlü ve yazılı anlatımın önemli olduğu herkesçe bilinen bir gerçektir.

Bu bağlamda bir öğretmen olarak Türkçe derslerinde nasıl bir yol izlemeliyiz?

Öğrencileri kendi dil düzeylerine uygun, ya­şantılarına dayalı yazı yazmaya özendirmeliyiz. Yazılarını, yetişkinlerin dilini taklit etmeden, basma kalıp cümleler kullanmadan, doğal ve sa­mimi bir biçimde yazmaları için kompozisyon derslerinde titizlik göstermeliyiz. Örneğin, evle­rindeki köpekleri hakkında bir tasvir yazısı yaz­malarını istediğimizde, öğrenci "Köpek yararlı bir hayvandır. Kuyruğu vardır. Dört ayaklıdır..." gibi cümleler yazarsa onu uyarmalıyız. Çünkü köpeğin yararlı ve dört ayaklı bir hayvan olduğu herkes ta­rafından bilinen bir özelliktir. Bunun yerine öğ­renci herkesin bildiği özellikleri değil de, kendi köpeğinin ayırt edici özelliklerini, köpeği üzerin­deki farklı gözlemlerini yazmalıdır. Aynı şekilde "Sonbahar gelince ağaçlar yapraklarını döker." Ya da "Kış gelince paltolarımızı giyeriz." Gibi basma kalıp cümleler yazan öğrencileri ikaz etmeliyiz. Çünkü bu cümleler çocuğun kendi yaşantısını yan­sıtmamaktadır. Bunun yerine öğrenci sonbahar mevsiminin ruhunda uyandırdığı duyguları yaza­bilir. Yazılı anlatım konuları mutlaka öğrencinin çevresine, yaşantısına dayandırılmalı; yani gördü­ğü, dinlediği, içinde yaşadığı konular olmalıdır.

Kompozisyon dersleri yazılı ve sözlü olarak ayrı ayrı yapılabilir. Yazılı kompozisyonu da "Bir­likte yazma" ve "Bireysel yazma" şeklinde iki bö­lüme ayırabiliriz.

Birlikte yazı yazma, yaşanmış bir konuyu, öğretmenin rehberliği altında, sınıfça ve ders için­de yazmadır. Bu tip kompozisyonun öğrencinin yakın çevresinden ve hayatın içinden olması çok faydalıdır. Birlikte yazmaya geçilmeden önce öğ­rencilerin olayla ilgili duygu ve düşüncelerini an­latmaları için soru sorarak ortam hazırlanmalıdır. Öğrencilerin yazıdan önce olayı sözlü olarak anlat­maları önemlidir. Çünkü doğru düşünme ve düz­gün yazı yazma konuşmayla yakından ilgilidir. Öğrenciye yaşadığı bir olayı sözle ifade etme imkânı verilirse cümleleri daha düzgün yazacaktır. Bunun diğer bir yanı yaşantının bireyde daha etkin ve derin etki yapması, seslerin imgelerinin de kaza­nılması yazmaya olumlu yönde etki edecektir.

Bireysel yazı yazma, öğrencilerin verilen bir kompozisyon konusunu kendi duygu ve düşünce­leriyle evde yazmalarıdır. Öğrenciler bireysel ve yaratıcı nitelikte yazı yazmaya cesaretlendirilmelidir. Bunun için ilk zamanlarda öğrencilerin sözlü ve yazılı ifade çalışmalarında duygu ve düşünce­lerini özgürce ifade etmelerine imkân tanınmalı; dil bilgisi ve yazım kurallarının kontrolüne de aşama aşama geçilmelidir.

Bireysel yazılı anlatım çamışlarında öğret­men şu tür içeriklerden yararlanarak yazılar yazdırmalı, öğrencilerin keşfediciliğinin, bireyselliği­nin gelişmesi için rehberlik etmelidir.

1. Gözlenmiş, yaşanmış olayları yazma: Bütün öğrencilerin yaşadığı bir olay yazı konusu olabileceği gibi her öğrencinin seçtiği bir yaşantı da kompozisyon konu­su olabilir.

2. Resimlere bakarak yazma: Resim bir olayı anlatıcı özellikte somut ve anlaşılır olma­lıdır.

3. Rüyalarını yazma.

4. Dinlenen bir masal ya da öyküyü yazma.

5. İmgeye dayalı (hayali) yazı yazma: Mese­la; "Belediye başkanı olsaydın neler yapar­dın?"

6. Özel mektup yazma.

7. Resmî mektup, dilekçe yazma.

Seçilen kompozisyon konuları işlediğimiz metinlere bağlı olarak günlük hayattan seçilebilir. Mesela; "Yeniden Öğrenci Olsaydım" konusu iş­lenirken "Bir öğrenci olarak vazifeleriniz neler­dir?" gibi bir kompozisyon konusu seçilebilir. Yine temel seviye sınıflarında işlenen konularla ilgili kompozisyon konuları verilebilir. Bunlara; "Akra­balarımız, Ailemiz, Kötü alışkanlıklar, Hafta sonu tatili, Yeni yıl, İlkbalar mevsimi..." gibi konuları örnek verebiliriz