Yabancılara Türkçe Öğretimi

Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Okuma Becerisini Geliştirme Yolları

Mehmet AYGÜNEŞ tarafından yazıldı.

ÖZET

 Bu çalışmanın amacı; Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi üzerine hazırlanan kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümlerini değerlendirmek ve bu değerlendirmeler ışığında örnek okuma üniteleri sunmaktır.

           Bu amaç doğrultusunda çalışmada öncelikle "okuma ünitelerini/etkinliklerini değerlendirmeye yönelik kontrol listesi" oluşturulmuştur. Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi ile ilgili kitapların okuma becerilerine yönelik bölümleri hem bu kontrol listesindeki ifadeler hem de ilgili bölüme ilişkin gözlemler ve sayısal veriler ışığında incelenmeye çalışılmıştır.

 Bu incelemelerde şu sonuçlara ulaşılmıştır: Kitaplarda metin türü olarak en çok diyalog kullanılmaktadır ve farklı türde metinlere yeterince yer verilmemektedir. Kitaplardaki okuma becerilerine ilişkin bölümlerde girdi biçimi olarak en çok benzetilmiş girdiye yer verilmektedir. Ancak bu girdilerin gerçek yaşamdaki durumlara benzetilmesinde kimi sorunlar bulunmaktadır. Metinlerin konuları gerçek yaşamdaki durumlara kısmen uygundur. Metinlerin konuları genel olarak ilgi çekici değildir. Diyalog biçimindeki metinlerin bağlamsal özellikleri yeterince açık değildir. Metinlerin okunabilirlik düzeyleri genel olarak hedef grubun düzeyine uygundur. Metinlerin içeriksel özellikleri ve sunuluş biçimleri geliştirilebilir niteliktedir. Kitaplarda okuma öncesi ve sırasına ilişkin etkinliklere yer verilmemektedir. Kitaplarda okuma sonrasında ise, metni anlamlandırmaya yönelik kısa yanıtlı sorular yer almaktadır. Okuma sonrası etkinliklerde okuma becerilerini geliştirecek nitelikte etkinlikler yeterince yer almamaktadır. Metinleri anlamaya yönelik olarak büyük oranda kısa yanıtlı soruların kullanıldığı görülmektedir. Kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümlerindeki etkinlikler bilişsel olarak büyük oranda bilgi ve kavrama basamaklarını tetiklemektedir.

 Bu çalışmada yapılan belirlemeler doğrultusunda seyahat ve sağlıklı yaşam konuları üzerine iki örnek tema önerilmiştir. Bu temalar hazırlanırken okuma becerisinin geliştirilmesinde önemli olan durumlar ve Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi ile ilgili kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümlerindeki olumlu ve olumsuz yönler dikkate alınmıştır.

 1. GİRİŞ

 Bu bölümde çalışmanın temelini oluşturan problem durumu, yapılış amacı, önemi ve temel probleme ilişkin alt problemler aktarılmaya çalışılmaktadır. Ayrıca çalışmanın temel sayıtlılarına (varsayımlarına), sınırlılıklarına, çalışmayla ilgili temel tanımlara ve kullanılan kısaltmaların açılımlarına da bu bölümde yer verilmektedir.

 1.1. Problem Durumu

Yabancılara Türkçe öğretimi alanında sınırlı sayıda kaynak olmakla birlikte, son on yılda bu alanda gerek sınıf ortamında gerekse bireysel kullanıma yönelik pek çok kitabının hazırlandığı görülmektedir. Bu kitaplar incelendiğinde, kitapların tamamının metin temelli bir anlayışla hazırlandığı ve kitaplarda okuma becerisine ilişkin durumlara genişçe yer verildiği görülmektedir. Ancak bir tarama çalışması yapıldığında, söz konusu kitapların pek çoğunun okuma becerilerine ilişkin bölümlerinde okuma materyalleri/üniteleri hazırlamadaki önemli ilkelerin ve durumların göz ardı edildiği görülmektedir. Yine de geçerli ve güvenilir tespitler yapabilmek için konuyla ilgili kitapların bilimsel araştırma yöntemleri çerçevesinde ele alınması ve geliştirilen bu varsayımın doğru olup olmadığının sorgulanması gerekmektedir. Bu nedenle, söz konusu kitapların Türkçeyi ikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerinin geliştirilmesini sağlayıp sağlayamayacağı, okuma ünitelerinde ne gibi hataların, eksikliklerin bulunduğu bilimsel yöntemler ışığında incelenmelidir.

Çalışmada bu problem durumundan hareket edilmiş ve yabancılara Türkçe öğretimi ile ilgili kitapların okuma becerileri ile ilgili bölümlerinin Türkçeyi ikinci dil olarak edinen yabancıların okuma becerilerini istenen düzeye getirip getiremeyeceği tartışılmıştır. Ayrıca bu çalışmada problem durumunun irdelenmesiyle yetinilmemiş, var olan sorunları çözmeye yönelik somut çözüm önerileri de (iki örnek tema) sunulmaya çalışılmıştır.

1.2. Amaç ve Önem

Bu çalışma temel olarak, Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi üzerine şimdiye kadar hazırlanan kitapların okuma becerisi ile ilgili bölümlerinin nasıl oluşturulduğunun, bu bölümlerin Türkçeyi ikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerini geliştirmede ne düzeyde etkili olabileceğinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca yapılan tespitler ve değerlendirmeler sonucunda Türkçeyi ikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerini geliştirmek amacıyla iki farklı düzey için örnek okuma temasının hazırlanması da bu çalışmanın temel amaçları arasındadır.

 Bu temel amaçlar doğrultusunda çalışmada yanıtlanmaya çalışılan sorular şunlardır:

• •Okuma becerisi nedir?

1. o•Anadildeki okuma süreçleri ile ikinci dildeki okuma süreçleri arasında ne gibi benzerlikler/farklılıklar vardır?
2. o•Okuma-anlama sürecini oluşturan; okuma amaçları, metin, okuma biçemleri, okumanın zihinsel olarak işlemlenmesi, okuma sürecinde kullanılan stratejiler/beceriler ve okuma sürecinin hedefleri neyi ifade etmektedir?
3. o•Özellikle ikinci dil öğretimi sürecinde dil edinicilerinin okuma becerilerini geliştirmek amacıyla oluşturulan okuma öncesi, okuma sırası, okuma sonrası etkinliklerin ve kullanılan metinlerin özellikleri nelerdir?
4. o•Türkçikinci dil olarak öğretimi amacıyla hazırlanan kitaplarda okuma öncesi, okuma sırası, okuma sonrası etkinlikler nasıl hazırlanmıştır? Bu kitaplarda kullanılan metinlerin yazınsal tür, özgünlük, bağlamsal yapıları ve içeriksel özellikleri gibi çeşitli açılardan taşıdığı özellikler nelerdir?
5. o•Türkçikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerini geliştirmede kullanılacak olan bir ünite somut olarak nasıl olmalıdır?

         Yukarıda bahsedilen amaçlar doğrultusunda hazırlanan bu çalışmanın önemi ise, şu şekilde ifade edilebilir: Türkçenin ikinci dil olarak edinimi ve öğretimi konusunda yapılan çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi konusunda yapılan bilimsel çalışmaların azlığı göz önünde bulundurulacak olursa böylesi bir konuyu ele alması bakımından dikkate değerdir. Dahası, bu çalışmada Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi ile ilgili hazırlanan kitapların büyük bir kısmının okuma becerileri ile ilgili bölümleri bir yöntem dahilinde eleştirel bir bakış açısıyla incelenmekte ve bu doğrultuda somut olarak okuma üniteleri önerilmektedir. Bu çalışmanın Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi sürecine hizmet etmesi umulmaktadır.

1.3.  Problem Tümcesi

Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi ile ilgili hazırlanan kitapların okuma becerileri ile ilgili bölümleri, öğrencilerin bu beceri alanlarını yeterli düzeyde geliştirmeye elverişli midir ve Türkçeyi ikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerini geliştirecek materyaller, etkinlikler nasıl olmalıdır?

1.4.  Alt Problemler

 Yukarıdaki biçimde ifade edilen genel problem durumu şu alt gruplara ayrılabilir:

• Yabancılara Türkçe öğretimi üzerine hazırlanan kitapların okuma becerilerine ilişkin bölümleri nasıl oluşturulmuştur?

• •Bu kitaplar Türkçeyi ikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerini geliştirmeye uygun mudur?
• •Türkçeyi ikinci dil olarak edinenlerin okuma becerilerini geliştirmek amacıyla seçilen/oluşturulan metinler ve etkinlikler nasıl olmalıdır?

1.5. Sayıltılar

              Bu çalışmada, Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi ile ilgili olan ve baskısı bulunan kitapların büyük bir bölümüne ulaşılmış ve bu kitapların tamamı incelenerek konuyla ilgi kapsam geçerliliği sağlanmaya çalışılmıştır.

Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi üzerine hazırlanan kitapların okuma becerileri ile ilgili bölümleri incelenirken Avrupa dil gelişim dosyasındaki beceri profillerinden olan okuma becerilerine ilişkin ifadelerden Munby'ın dil becerileri sınıflandırmasından, Vacca ve Vacca'nın kontrol listesinden, Bloom'un sınıflandırmasından ve okuma becerisini konu alan kaynaklarda aktarılan bilgilerden hareketle okuma ünitelerini/etkinliklerini değerlendirmeye yönelik kontrol listesi hazırlanmış ve bu kontrol listesi konuyla ilgili üç uzmanın^[1] eleştirileri ve önerileri doğrultusunda düzeltmeler yapıldıktan sonra kullanılmıştır. Hazırlanan bu kontrol listesinin okuma becerilerine ilişkin hazırlanmış ders materyallerini değerlendirmek için yeterli olduğu varsayılmaktadır.

             Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi üzerine hazırlanan kitapların incelenmesi sürecinde incelemeyi yapan araştırmacının objektif davrandığı ve sadece bilimsel verileri göz önünde bulundurarak çalışmayı hazırladığı varsayılmaktadır

Devamını okumak için tıklayınız...