Yabancılara Türkçe Öğretimi

1.GiriÅŸ

"Ana dili, başlangıçta anneden ve yakın aile çevresinden, daha sonra da ilişkili bulunulan çevrelerden öğrenilen, insanın bilinçaltına inen ve bireyin bir toplumla en güçlü bağlarını oluşturan dildir" (Aksan, 1975: 20). Başka bir tanımla ana dili, bir millettin varlığını kanıtlayan belgelerden biri olup milleti oluşturan ve bir arada tutan bağı taşıyan araç olarak dile getirilmektedir (Akarsu, 1984: 6, 20; Demir ve Yapıcı, 2007: 180; Kavcar, 1999: 143). Bu belgede toplumun yaşayış biçimi ve yaşama dair algıları görülmektedir. Ana dili, genelde toplumu özelde ise bireyi şekillendiren ve karakterize etme özelliği olan bir araç şeklinde tanımlanmaktadır. Birey doğuştan itibaren bu özellikleri edinmeye başlamaktadır (Aksan, 1999: 15; Tulasiewicz and Adams, 2005: 5). Bu aracın eğitimi ve öğretimi sistematik olabildiği gibi yaygın bir şekilde de yapılabilmektedir (Yalçın, 2002: 29. Ana dili öğretimini örgünleştiren ve belli bir plan dâhilinde öğretimini sağlayan unsurlardan biri de Türkçe öğretimidir. Bu öğretim, dil becerileriyle birlikte bütüncül bir yaklaşımla ele alınarak yapılmaktadır (Özdemir, 1983: 24; Sever, Kaya ve Aslan, 2006: 13). Türkçe öğretimi okullarda bir ders olarak verilmekle birlikte, aynı mantıkla yabancılara dil öğretmek amacıyla da yapılma özelliği olan bir dil öğretim programıdır. Bu bağlamda yabancılara Türkçe öğretmek amacıyla çeşitli materyaller geliştirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmalar arasında ve ilk örneklerden biri olarak DLT adlı eser görülmektedir. Bu eser, Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış, eserde dille ile ilgili örneklerin yanı sıra Türk kültürüne ait motifler de verilmiştir (Polat, 1999: 19). Eserde, dil öğretimi yapılırken olabildiğince soyut kurallardan kaçınılmıştır. Türk toplumuna ait güzel destan ve şiir örnekleri verilmiş, Türkçenin incelikleri bu örneklerden hareketle öğretilmeye çalışılmıştır. Kelimelerin anlamları verilirken sıklıkla diğer lehçelerdeki karşılıkları yazılmış ve dil öğretimini kolaylaştıran tekniklerden biri olan karşılaştırma tekniğine başvurulmuştur. Bu teknikle bir kelimenin farklı söyleyiş ve morfolojik özellikleri de göz ler önüne serilmiştir. Eserde, günlük konuşmalardan yararlanılarak dil öğretiminin nihai hedefi olan işlevsellik özelliği sürekli canlı tutulmuştur. Dil öğretiminde, öğretimi dil bilgisi kurallarına boğmak yerine örneklerle sık sık tekrarlara gidilmiştir. Dilin kuralları, ses ya da anlam değişimleri göz önünde bulundurularak açıklanmıştır.

DLT' de dil öğretimini güçlendiren en önemli bulgularından biri önceden verilmiş kuralların yeri geldiğinde tekrar ettirilerek öğrenmede kalıcılığı sağlama yöntemidir. Çalışmanın konusunu oluşturan dil becerileri de eserde bu anlayışla verilmiştir. Dil becerileri verilirken dinleme ile konuşma, yazma ile okuma bitişik ve birbirileriyle bağlantılı ve beceriler arasında anlamlı ilişki kurularak aktarılmıştır.

2.Yöntem

Bu çalışma betimsel olup doküman incelemesine dayalı olarak yapılmıştır (Yıldırım ve Şimşek, 2006: 39). Çalışmanın amacı Divânü Lûgati't-Türk'teki (DLT) temel dil becerilerini (dinleme, konuşma, okuma ve yazma) belirlemektir. Dil becerileri belirlenirken eserdeki madde başları ve buna ait örnekler dikkate alınarak tasnif edilmiştir.

3.Dil Becerileri Açısından Divânü Lûgâti't-Türk

3.1. Dinleme

Ana dili öğretimi ya da dil öğretiminin en önemli becerilerden biri dinlemedir (Wacker -Hawkins 1996: 14-15). Bu beceri anne karnında baÅŸlar ve yaÅŸam boyu devam etmektedir (GüneÅŸ, 2007: 73). Buna raÄŸmen dinleme becerisi diÄŸer dil becerileri arasında ihmal edilmiÅŸ bir beceri olarak nitelendirilmektedir (Thompkins Fried-Smith 1987: 30; Özbay 2003: 93). Dinleme becerisinin geliÅŸtirilmesinde birçok faktör etkili olabilmektedir (Harley, 2000: 772; Özbay, 2001: 13; Temur, 2001: 66). YaÅŸanılan çevre, aile yapısı ve sosyokültürel özellikler dinleme eÄŸitim ve öğretimini ÅŸekillendiren birer nitelik olarak deÄŸerlendirilmektedir. Dinleme becerisinin doÄŸru bir ÅŸekilde geliÅŸtirilmesinde konuÅŸanın kullandıkları kelimeler buna baÄŸlı olarak üslubu bu anlamda önemli bir unsur olduÄŸu KaÅŸgarlı Mahmud tarafından her fırsatta örneklerle vurgulanmıştır. Eserde dil becerileri verilirken genel karşılaÅŸtırmalar yerine doÄŸrudan güncel yaÅŸamdan örnekler verilerek dil öğretimi gerçekleÅŸtirilmeye çalışılmıştır.