Türkçe de...

Günümüzde Türkçe yabancı dil olarak üniversitelere bağlı dil kurslarında okullarda veya özel kuruluşlara bağlı dil okullarında, aşamalı kur sistemiyle, öğretilmektedir. Araştırmamızda, bu alanda çalışan öğretim elamanlarının da görüşleri alınarak yabacı dil olarak Türkçenin öğretiminde karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Araştırma, örnek olay incelemesi olarak yapılmıştır. Verilerin toplanmasında nitel araştırma tekniklerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları, yabancılara Türkçe öğreten en az on yıl deneyimli öğretim elemanlarıdır. Öğretim elemanları üniversitelere bağlı iki ve Milli Eğitime bağlı özel bir okulda çalışmaktadırlar ve araştırmaya gönüllü olarak katkıda bulunmuşlardır. Çalışmaya katılan öğretim elamanlarının görüşlerinden hareketle günümüzde yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde karşılaşılan güçlükler tanımlanmıştır.   Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminin, uzun bir geçmişe sahip olmaması nedeniyle, öğretim programları, öğrenci gereksinimlerine ilişkin araştırmalar çok değildir.

"İlim Çin'de de olsa, gidip öğreniniz" sözünü herkes bilir. Türkçeyi öğretirken, dillerini dünyaya yaymayı devlet politikası haline getirenve bu alanda başarıya da ulaşan İngiliz ve Rusların hazırladıkları yararlı materyallerden esinlenerek benzerlerini Türkçe'ye kazandırmaya çalışmalıyız. Onun için, İngilizce'yle Rusça'da var olup da Türkçe öğretiminde yokluğu hissedilen 10 eserden söz etmek istiyorum. Ayraçlar arasında İngilizce ve Rusça için hazırlanan bazı başarılı eserleri örnek olarak veriyorum. Bu gibi eserler Türkçe için geliştirilirse Türkçenin hem öğrenilmesi hem de öğretilmesi çok kolaylaşır kanısındayım.

Yabancılara Türkçe Öğretiminin iyi anlaşılabilmesi için öncelikle insanların niçin yabancı dile ihtiyaç duyduklarını açıklamak gerekir. Bunun için de, dilin insan hayatındaki önemi üzerinde durmak şarttır.

Türkçe öğrenimi hem öğrenim hayatının, hem günlük hayatın, hem de çalışma hayatının temel kaynağıdır. Türkçeyi güzel konuşan bir kişinin insanlara etkisi daha güçlüdür. Anlatıma güç katan mecazlar, bir dili konuşan toplumun dünya görüşünü, gelenek, görenek ve inançlarını, düşünme biçimini, nükte ve buluşlarını ortaya koyar. Aynı zamanda dilin kendine özgü olan ve onu diğer dillerden ayıran yönünü oluşturur. Düşündürücü, ince ve derin anlamlı sözler herkes tarafından kolaylıkla anlaşılabilecek ifadeler değildir. Espri kültürü ve anlama düzeyi gelişmemiş kişiler ile Türkçeyi öğrenmekte olan yabancıların mecazları anlama konusunda karşılaştıkları sorunların en büyük nedeni, bu sözlerdeki gerçek anlamın dikkate alınıp, işin mecazî boyutunun kavranamamasıdır.

Hey Faatma! Buleent gelmiyo musun?

Bazen de iyelik eklerinden arındırılmış ve soru anlamı vurguya yüklenmiş ucube ifadeler:

Dil meselesi tartışılırken bir gerçek her zaman göz ardı edilmiştir. Bu, Türkçenin başka dillerde olan on binlerce kelimesinin hiç akla dahi getirilmemesidir. Moğolca, Urduca gibi artık epey uzakta kalmış diller ile Farsça, Ermenice, Gürcüce gibi Önasya dilleri, Yunanca, Bulgarca, Makedonca, Arnavutça, Romence, Sırpça-Hırvatça, Macarca ve hatta Rusça gibi Balkan, Orta ve Kuzey Avrupa dillerinde on binlerce Türkçe kelime vardır. Türkçe sadece sözlükleri etkilemekle kalmamış, bütün Balkan dillerinin morfoloji ve sentaksını da etkilemiştir.

Türkiye, diğer Avrupa ülkeleri ile karşılaştırıldığında ekonomik, sosyal ve diğer alanlarda gittikçe artan bir değer kazanırken, Türk dilinin önem kazanması için aynı ölçüde çaba harcanmamaktadır. Küreselleşme çağında, ülkelerimiz arasında hem siyasi hem de bireysel düzeyde ilişkiler arttığında bu ilişkilerin büyük bir olasılıkla İngilizce veya diğer Batı Avrupa dillerinden bir tanesi ile yapılabileceği şeklinde düşünülmektedir. Halbuki Türk sosyal, siyasi ve ekonomik hayatı için yabancı dil bilenlerin varlığı ne kadar önemli ise, Batı Avrupa ülkelerinde Türkçe bilinmesi de bir o kadar önem taşımaktadır.Bilindiği gibi, Türk dilinin gramer yapısı, çoğu Batı Avrupa dillerinden oldukça farklıdır. Dolayısıyla Türkçe ile Batı Avrupa dilleri arasında çeviri yapmak düşünüldüğü gibi hiç de kolay değildir. İfade çeşitleri bazen birbirlerinden çok farklı olabilir.Dolayısıyla bir düşünceyi Türkçe’den başka bir dile veya başka bir dilden Türkçe’ye aktarmak, bazen büyük hüner ve uzmanlık gerektirir.

Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleriyle siyasî, ekonomik, kültürel ve bilimsel alanlardaki işbirliği, son zamanlarda önemli gelişme ve değişikliklere sahne olmuştur.Türk kökenli halklar arasında iletişimin sağlam temeller üzerinde ilerleyebilmesinde dil ve dil öğretiminin kuşkusuz ayrı bir yeri ve önemi vardır. Türk televizyon yayınlarının Orta Asya’da izlenmesi, Türkiye Cumhuriyetinin bu akraba ülkelerde ilk, orta ve yüksek öğretim kurumları açması, Türk Elçiliklerinin MEB kanalıyla Türkçe kursları düzenlemesi, Orta Asya’dan soydaş öğrencilerin Türkiye’deki eğitim-öğretim kurumlarında okuması sonucu, buradaki öğrenci ailelerinin, her meslekten ilgili bireylerin Türkçe ve Türk kültürüne ilgisini çekmeye başlamıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde de yeni açılımlar sunmuş, teorik ve pratik açıdan bir çok bilimsel araştırmayı zorunlu kılmıştır.