Yabancı Dil Öğretiminde Eğitim Ortamı Ve Kültür Aktarımı
Yabancı dil öğretimi, yalnızca hedef dilin dil bilgisi ile kelimelerini öğretmek ve temel dil becerilerini kazandırmak değil, bunların yanı sıra aynı zamanda o dilin kültürünün de öğretimidir. Dil ve toplum birlikte gelişip şekillendiği için yabancı bir dili gerçek anlamda öğrenmek, anlamak ve konuşmak o toplum gibi düşünebilmeyi gerektirmektedir. Bu da o dili şekillendiren kültürü öğrenmekle mümkündür. Yabancı dil öğrenen kişi aynı zamanda yeni bir kültür öğrendiği için yabancılara Türkçe öğretimi de Türk kültürünün anlatıldığı, yansıtıldığı ve yaşatıldığı bir ortamda gerçekleştirilmelidir. Kültürü oluşturan unsurların çok geniş ve çeşitli olması sebebiyle yabancılara Türkçe öğretimi sürecinde Türk kültürünü oluşturan bütün ögelerin ders sırasında ve ders araçlarıyla aktarılması mümkün değildir. Yabancı dil eğitiminin en önemli amaçlarından birisinin de o dilin kültürünü öğretmek olduğu ve tüm eğitim ortamları gibi yabancı dil eğitim ortamlarının da kendi öğretim amaçları doğrultusunda düzenlemesi gerektiği gerçeklerinden yola çıkarak eğitim ortamının kültürel unsurlarla zenginleştirilmiş bir çevre sunması büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda eğitim ortamının kültürel unsurlarla yapılandırılmasının Türk kültürü ile öğrencileri olabildiğince çok karşılaştırmak için etkili bir araç olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada dil ve kültür arasındaki ilişkiye değinilmiş, yabancı dil öğretiminde kültür aktarımı ve öneminden bahsedilmiş, yabancı dil eğitim ortamlarının kültür aktarımındaki rolü üzerinde durulmuş ve yabancılara Türkçe öğretiminde eğitim ortamının düzenlenerek kültür aktarımında bir araç olarak nasıl kullanılabileceği konusunda önerilere yer verilmiştir.
Yabancı dil öğretiminde kullanılabilecek ders kitapları, sözlükler resimler, müzik, edebiyat ürünleri, bilgisayar, gazete, dergi vb. gibi birçok araç vardır. Bunlar yazılı, görsel, işitsel, görsel- işitsel ve teknolojik olarak sınıflandırılabilir. Yabancı dil öğretimi çerçevesinde kültürel ögelerin aktarımı sürecinde video, CD, okuma parçaları, internet, hikâyeler, şarkılar, gazeteler, mülakatlar, konuk konuşmacılar, anekdotlar, fotoğraflar ve alan çalışmalarından yararlanılabilir (Cullen & Sato, 2000, s. 1-2). Bu bölümde ise ilgili araçlardan yalnızca yabancı dil eğitim ortamının şekillendirilmesine ve kültürel ögelerin aktarılmasına yardım edecek olanlara yer verilmiştir. Bu araçlar şunlardır:
- Duvar panoları
- Posterler
- Resim ve Tablolar
- El sanatları ürünleri
- Haritalar
- Hoparlör
- Kitaplık
Aşağıda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bu araçlar kullanılarak eğitim ortamında yapılabilecek düzenlemelerle ilgili önerilere yer verilmiştir:
4.1. Duvar panoları
Eğitim ortamının düzenlenmesinde kullanılabilecek araçların başında duvar panoları gelmektedir. Bu panolar çeşitli şekillerde isimlendirilerek eğitim ortamının fiziki şartlarına göre bir kısmı sınıf içine bir kısmı da öğrencilerin ortak kullandıkları alanlara ve koridorlara yerleştirilebilir:
Atasözü, Deyimler ve Kalıp Sözler Köşesi: Bu panoda sınıfın seviyesine göre seçilmiş atasözü, deyim ve kalıp sözler ile anlamları renklendirilip görselleştirilerek öğrencilere sunulabilir. Bu panoya atasözlerinin kullanıldığı basit metinler, deyimlerin ortaya çıkış hikâyeleri ve kalıp sözlerin kullanım alanlarını yansıtan diyalogların yanı sıra içinde atasözü, deyim ya da kalıp sözler geçen karikatür ve gazete haberleri asılabilir.
İller ve Turistik Yerler Köşesi: Bu panoda başta dil öğretiminin yapıldığı şehir olmak üzere tarihî, kültürel, ekonomik ve turistik açıdan önem arz eden şehirlerimizle ilgili bilgilere yer verilebilir. Bu bilgiler basit, kısa ve açıklayıcı olmalı ve görsellerle de zenginleştirilmelidir. Öğrencilerin ilgisini bu panoda sürekli tutabilmek için örneğin panonun üstüne “İstanbul Günleri, Bursa Ayı” gibi başlıklar koyularak her ay bir şehrimize ayrılabilir. Panonun bir köşesine Kültür ve Turizm Bakanlığı, valilik ve belediyeler tarafından hazırlanmış tanıtım broşürleri de çoğaltılarak iliştirilebilir.
Önemli Gün ve Haftalar Köşesi: Bu panoda Türk milleti için önemli tarihi olayların yanında dini ve milli bayramlarla ilgili görsellere ve metinlere yer verilebilir. Burada kullanılacak malzemelerde başka milletleri, inançları ve kültürleri rencide edecek bir unsurun bulunmaması büyük önem arz etmektedir. Panoda “Cumhuriyet Bayramı, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Çanakkale Zaferi, Nevruz bayramı, Ramazan ve Kurban Bayramları vb.” ile ilgili görseller ve seviyeye uygun metinler öğrencilere sunulabilir.
Şair, Yazar ve Sanatçıları Tanıtım Köşesi: Bu panoda tanıtılacak şair, yazar veya sanatçıların fotoğrafları, detaylandırılmamış biyografileri, Türk kültürü için neden önemli olduklarına dair bilgi ve eserlerinden kısa örnekler yer alabilir. Panoda bu kişilerin yaşamlarından ilginç anekdotların sunulması da öğrencileri şair ve yazarlarımızı daha yakından tanıma ve eserlerini okuma yönünde isteklendireceği düşünülmektedir.
Yemeklerimiz Köşesi: Bu panoda öncelikle eğitim verilen şehrin yakın çevresinden başlanarak ülkemizin farklı yörelerinde yapılan yemekler, tatlılar ve içeceklerle ilgili görseller, bunların yapılış tarifleri, yapımda kullanılan malzemeler ile yiyecek ve içeceklerin görselleri bulunabilir. Bayramlarda, sünnet ve düğünlerde, mevlitlerde ve diğer özel günlerde yapılan yiyecek ve içeceklere de bu panoda özellikle yer verilmelidir.
Gülelim Eğlenelim Köşesi: Bu panoda Türk mizahını yansıtan fıkralara, hikâyelere, tekerlemelere, karikatürlere ve bilmecelere yer verilebilir. Nasrettin Hoca fıkraları başta olmak üzere içinde herhangi bir olumsuz unsur barındırmayan yöresel fıkralar, günlük hayattan kesitler yansıtan komik ve yaşanmış olaylar, siyasi olmayan ve argo içermeyen karikatürler, basit tekerlemeler ve basit kelimelerden oluşan bilmeceler bu panoda kullanılabilecek malzemelerdir.
El Sanatları Tanıtım Köşesi: Bu panoda öğrencilerin çevrelerinde ve turistik gezi amacıyla gidecekleri yerlerde karşılaşabilecekleri el sanatı ürünlerine öncelik tanınmak kaydıyla, ülkemizde icra edilen çeşitli el sanatları (ebrû, minyatür, ahşap oymacılığı, çömlekçilik vb.) hakkında bilgiler yer alabilir. Panoda, ürünlerle ilgili resimler, ürünlerin nerelerde kullanıldığı, yapım aşamaları ve hammaddeleriyle ilgili bilgiler verilebilir.
Kültürel Etkinlik Fotoğrafları Köşesi: Bu panoda öğrencilerle birlikte gerçekleştirilen ve kültürümüzü yansıtan etkinliklerin fotoğrafları yer alabilir. Müze gezileri, söyleşiler, şiir ve tiyatro gösterileri, öğrencilerle birlikte yemek yapımı vb. bu etkinliklere örnek olabilir.
4.2. Posterler
Yabancı dil eğitimi için hazırlanan posterler genellikle alfabe, hayvanlar, meslekler, sebzeler, meyveler, yiyecekler, içecekler, taşıtlar, mevsimler, sayılar, saatler, organlar, evin bölümleri gibi başlıklarda ilgili kelimeler ve onların küçük birer resminden oluşmaktadır. Bu kelime ve resimler bir araya getirilerek büyük boy bir resim elde edilir. Yaygın kullanım bu şekilde olmasına rağmen poster tek bir resimden ve yazıdan da oluşabilir.
Eğitim ortamının kültürel ögelerle düzenlenmesi çerçevesinde, Türk edebiyatından seçilen şair ve yazarların büyütülmüş bir fotoğrafı üzerine eserlerinden alınmış bir cümle yerleştirilerek hazırlanan posterler sınıfın uygun olan duvarlarına ve koridorlara asılabilir. Posterde fotoğrafı bulunan yazara ait olan sözün öğrencilerin yazara ve Türk edebiyatına karşı ilgi duymaya başlamasını sağlayacağı düşünülmektedir. Bu posterlerde sergilen isimlere ait eserler, özellikle de posterde yer alan alıntının yapıldığı kitaplar mutlaka Türkçe öğretim merkezinin kitaplığında bulunmalı ve öğrencilerin kullanımına sunulmalıdır.
4.3 Resim ve Tablolar
Ders kitapları ve çalışma kâğıtlarında kullanılan resimlerin dışında eğitim ortamının şekillendirilmesinde de Türk kültürünü yansıtan resimlerin kullanılmasının kültürel ögelerin aktarılması hususunda olumlu etkilerinin olacağı düşünülmektedir. Bu nedenle, ülkemizdeki doğal güzelliklerin, önemli binaların, tarihi ve turistik yerlerin, düğün, bayram, asker uğurlama, kız isteme, ad koyma gibi geleneklerimizi yansıtan anların ve halk oyunlarımızın resimlerine, ayrıca usta Türk ressamların tablolarına sınıf içi ve dışı konumlarda yer verilebilir.
- El Sanatları Ürünleri
Öğretim için bir plan doğrultusunda hazırlanmış materyaller, özellikle kültür aktarımı çerçevesinde düşünüldüğünde hiçbir zaman gerçek ürünlerin yerini tutamaz. Bu sebeple eğitim ortamında imkânlar ölçüsünde otantik ürünlerin sergilenmesi daha faydalı olacaktır. Bu bağlamda, eğitim ortamının şekillendirilmesinde Türk kültürünü yansıtan otantik ürünlerden bağlama, kilim, nazar boncuğu, işlemeli kahve fincanları, eski ahşap saat gibi çeşitli objeler sınıfın bir köşesine, duvarlara veya koridorlara koyulabilir/asılabilir.
- Haritalar
Haritalar da Türk kültürünün tanıtımında kullanılabilecek araçlar arasındadır. Hâlihazırda oluşturulmuş bazı haritalarda şehirlerimizin öne çıkan özellikleri simgeler halinde harita üzerine yerleştirilmiştir. Bu haritalar sınıflara getirilerek bölgelerde yetiştirilen ürünlere, turistik özelliklere, ulaşım seçeneklerine ve güzergâhlara göre çeşitlendirilebilir. Dil öğretiminin yapıldığı ilin şehir içi haritası ise eğitim ortamında kesinlikle bulundurulmalıdır.
- Hoparlör
Derste dinleme etkinliklerinde kullanılan hoparlör Türk kültürünü yansıtan müzikleri dinletmek için de kullanılan bir araçtır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi sürecinde öğreticiler zaman zaman öğrencileri rahatlamak ya da kelime tamamlama çalışmaları yaptırmak için şarkı ve türküleri hoparlörler aracılığıyla öğrencilere dinletmektedirler. Bunun dışında hoparlörlerden yemek arasında ve teneffüslerde Türk müziklerini dinletmek için de yararlanılabilir. Bu yüzden hoparlörler yalnızca sınıfa değil eğitim merkezinin tamamına yerleştirilmeli ve yüksek olmayan bir ses düzeyinde teneffüslerde Türkçe şarkı ve türküler öğrencilere dinletilmelidir.
- Kitaplık
Yabancılara Türkçe öğretimi yapılan ortamlarda kitaplık oluşturmak birçok açıdan önemlidir. Öğrenciler Türkçe bir kitap okumak istediklerinde hangi kitabı okuyacaklarını ve kitabın seviye olarak uygunluğunu belirleyemezler. Ayrıca kitap temin etmekte de oldukça zorluk çekerler. Üstelik bu kitapların Türk kültürünü ne kadar yansıttığı da ayrı bir sorundur. Tüm bu sorunları ortadan kaldırmak için yabancılara Türkçe öğretimi yapılan kurumlarda sınıfın bir köşesinde ya da ayrı bir odada kitaplık oluşturulmalıdır. Kitaplıkta pano ve posterlerde tanıtılan şair ve yazarların kitapları mutlaka yer almalı, kitap seçerken kitapların seviyelere uygunluğuna ve Türk kültürünü yansıtmasına dikkat edilmelidir.
Sonuç
Yabancı bir dili öğrenmek aynı zamanda o dilin kültürünü de öğrenmek olduğundan yapılacak öğretimin kültürel unsurlar dikkate alınarak planlanması ve hazırlanacak ders malzemelerinin kültürel ögelerle zenginleştirilmesi gerekmektedir. Kültürel ögelerin aktarımında ders kitabı, okuma kitapları, internet, bilgisayar, video vb. araçlar dışında eğitim ortamının kendisi de etkin bir araç olarak kullanılabilir. Bu bağlamda eğitim ortamının planlı bir şekilde kültürel ögelerle düzenlenmesi hedef dilin kültürünün yabancı öğrencilere aktarılması konusunda yardımcı olacaktır. Öğrenciler derste, ders aralarında ve dersten sonra, çalışmanın beşinci bölümündeki öneriler doğrultusunda Türk kültürüyle yapılandırılmış bir ortamda bulundukları zaman, bazen bilinçli olarak bazen de farkında olmadan kültürümüzle ilişki kuracaklardır. Bu ortam öğrencilerin Türk kültürüne olan ilgi ve bilgisini derinleştirecek, Türkçeyi öğrenme isteklerini artıracak, Türkçedeki dil becerilerinin ve iletişimsel yeterliliklerinin gelişimini de olumlu yönde etkileyecektir.
