Yabancılara Türkçe Öğretiminde Öğrenen İhtiyaçlarının Belirlenmesi: Yunus Emre Enstitüsü Tiflis Türk Kültür Merkezi Örneği
Türk dili, dünya tarihinin en eski dillerinden biri olmanın dışında “Altay dillerinin gerek yayılma gerekse konuşur sayısı bakımından en büyük dilidir. En eski yazılı belgeleri VII. yüzyıla kadar inebilen Türk dili, bugün 10.955.840 metrekare alanda, yaklaşık 200 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır” (Akar, 2005: 36). Günümüzde Türk dili, Moğolistan ve Çin içlerinden Orta Avrupa’ya, Sibirya’dan Hindistan ve Kuzey Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyada varlık göstermektedir (Ercilasun, 2011: 13). Küreselleşen dünya şartları ile birlikte özellikle son 30 yılda Türk diline ve kültürüne yönelişin artmasına paralel Türkçe de dünya üzerinde yabancı dil olarak pek çok ülkede öğrenilen dillerden biri haline gelmiştir. Kuşkusuz bu ilginin tarihi, siyasi, ekonomik temelleri olmakla beraber, “hızla küreselleşen dünyada ülkeler arası yakın etkileşimin doğal sonucu olarak yabancı dil öğretimi daha fazla önem kazanmıştır. Her dilin farklı bir kültüre açılan kapı olması, özellikle medeniyetler arası yoğun etkileşim, öteki kültürleri de tanımayı bir tür zorunluluk haline getirmiştir” (Maden ve İşçan, 2011: 24). Bu bağlamda, dünya üzerinde Türkiye’yi ve Türkleri tanımak isteyenlerin sayısı gün geçtikçe artmakta, bir ülkeyi ve kültürü tanımanın en iyi yolu da o milletin dilini öğrenmekten geçmektedir.
Yurt dışında Türk dilinin çeşitli kurumlar aracılığıyla öğretildiği ülkelerde birisi de Gürcistan’dır. Hâlihazırda Gürcistan’da Türk dilini öğrenmeye ciddi bir talep bulunmaktadır. Bu talebi karşılamak için resmi kurumların yanı sıra özel kurslarda faaliyet göstermektedir. T.C. Tiflis Büyükelçiliği bünyesinde Tiflis Devlet Üniversitesi’nin tahsis etmiş olduğu sınıflarda T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Türkçe öğretmenleri tarafından Türkçe öğretilmektedir. Ayrıca T.C. Batum Başkonsolosluğu bünyesinde 1997 yılından beri Türkçe öğretimi yapılmaktadır. Gürcistanlıların Türkçeye olan talebini karşılamak için Tiflis başta olmak üzere birçok şehirde özel Türkçe kursları açılmış ve açılmaya devam etmektedir. Gürcistan genelinde yaklaşık olarak her dönem 2500 kişi yabancı dil olarak Türkçe öğrenmektedir. Bunlara ilave olarak, 31 Mayıs 2012 tarihinde Tiflis’in en köklü üniversitesi olan İvane Javakhishvili Devlet Üniversitesi bünyesinde Yunus Emre Enstitüsü Tiflis Türk Kültür Merkezi de faaliyetlerine başlamıştır. Yunus Emre Enstitüsü’nün “Seçmeli Ders Türkçe Projesi” kapsamında, Gürcistan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı 6 okulda Türkçe, seçmeli ders olarak okutulmaktadır. Bu okul sayısının artırılması yönünde çalışmalar devam etmektedir.
Bu çalışmada, Yunus Emre Enstitüsü Tiflis Türk Kültür Merkezinde yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin dil ihtiyaçları saptanmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, katılımcıların dil öğrenme ihtiyaçları sırasıyla bireysel ilgi ve ihtiyaçlar, eğitim ve iş imkânı, ticaret yapma ve sınıf içi etkileşim kurma olmak üzere dört alt boyutta kendini göstermiştir. Çalışmadan elde edilen verilerden hareketle Gürcistan’da yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin daha nitelikli yürütülmesine ilişkin bazı öneriler aşağıda sıralanmıştır:
- Kursiyerlerin dil öğrenme ihtiyaçları alt başlıklarından biri “Sınıf İçi İletişim Kurma” olarak kendini göstermektedir. Kursiyerlerin “Sınıf İçi İletişim Kurma” amaçlarını genel olarak ‘sınıf içerisinde konuşma yapabilmek ve yapılan konuşmaları anlayabilmek’ şeklinde yorumlayabiliriz. Bu doğrultuda seviyelere uygun konuşma kulüpleri açılarak kursiyerlerin ihtiyaçlarına cevap verilmelidir. Yurt dışında Türkçe öğrenenlerin derslerde öğrendiklerini uygulayabilecek ortam bulunmadığından konuşma kulüpleriyle bu ihtiyaç giderilebilir.
- Kursiyerlerin dil öğrenme ihtiyaçları alt başlıklarından bir diğeri ise “Bireysel İlgi ve İhtiyaçlar”dır. Bu alt başlık altında kursiyerlerin amaçlarını ‘Türkiye’de bulunan ve Gürcüce bilmeyen akrabalarıyla doğrudan iletişim kurma ve Türk dizileri Türkçe izlemek ve Türk romanlarını Türkçe okumak’ olarak yorumlayabiliriz. Bu doğrultuda, seviyelere uygun olarak kursiyerlere özellikle akrabalarıyla iletişim sırasında kullanabilecekleri kelime ve kelime gurupları öğretilebilir.
- Kültür merkezi bünyesinde, alan uzmanları kontrolünde sinema günleri düzenlenmelidir. Seviyelere uygun olarak belirlen ve Kültür aktarımına uygun filmler hedef kitle ile buluşturulmalıdır.
- İhtiyaç analizinde göze çarpan bir diğer alt başlık ise “Ticaret Yapma”faktörüdür. Bu alt başlıktan hareketle meslek guruplarına yönelik Türkçe kursları düzenlenmesi gerektiğini söyleyebiliriz.
- Yine analiz sonucunda elde ettiğimiz bir diğer faktör “Eğitim ve İş İmkânı”dır. Türkiye, yurt dışında eğitim alan Gürcülerin en çok tercih ettiği ülkeler arasındadır. Türkiye’de eğitim alacak burslu öğrenciler Tiflis Türk Kültür Merkezinde hazırlık eğitimi verilebilir. Ayrıca gene eğitim ve iş gerekçesiyle yabancı dil olarak Türkçe öğrenen hedef kitle için akademik Türkçe kursları ile yazma kulüpleri oluşturulabilir.
- Türkçenin ve Türk kültürünün daha sağlıklı öğretilebilmesi adına Enstitü tarafından hazırlanan Yedi İklim Türkçe setinin Gürcistan özelinde yeniden(Gürcülerin ihtiyaçları göz önüne alınarak) gözden geçirilip düzenlemeler yapılmasının faydalı olacağı kanaatindeyiz.
- Analizde öne çıkan faktörlerden “Eğitim ve İş İmkânı” alt başlığını işaretleyen öğrencilerle iletişime geçtiğimizde akademik araştırmalar amacıyla Türkçe öğrenenlerinde azımsanmayacak derecede olduğunu fark edilmektedir. Tarih araştırmaları ise Gürcistanlıların en çok ilgi duyduğu akademik alanlardandır. Özellikle bu çerçevede, talepler doğrultusunda kültür merkezi bünyesinde Osmanlı Türkçesi dersleri açılmalıdır.
- Türkiye ile Gürcistan arasında vize muafiyeti olduğundan Gürcistan’da ticaret yapan küçük esnaflar bile ticaretini yaptığı malzemeleri almak için Türkiye’ye geçebilmektedir. Bu sebeple enstitü bünyesinde bu kitleye uygun gramer konularından arındırılmış, anlama ve konuşma odaklı kursların düzenlenmesi faydalı olacaktır.
