Yabancılara Türkçe Öğretimi

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Görsel Ve İşitsel Araçların Etkin Kullanımı

Mustafa Arslan - Ergin Adem tarafından yazıldı.

Giriş

Texas Üniversitesi'nde yapılan bir araştırmaya göre zaman faktörü sabit tutulduğunda hatırlama oranları şu şekildedir; insanlar okuduklarının %10' unu, işittiklerinin %20'sini, gördüklerinin %30'unu, görüp işittiklerinin %50' sini, söylediklerinin %70' ini, yapıp söylediklerinin %90'ını hatırlamaktadırlar. Bu verilere göre, öğrenmede aktif olan duyu organlarının sayısı arttıkça öğrenmenin kalıcılığı da aynı oranda yükselmektedir. Bu durumda öğrenmede en etkili yöntem öğrenme sırasında aktif halde bulunma; yani yaparak ve yaşayarak öğrenmedir. Yabancılara Türkçe öğretiminde öğrencilerin motivasyonunu artırmak ve derslerden beklenen başarıyı sağlamak için bu duruma yönelik aktiviteler yapılmalıdır (Kırbaş, 2010).

Geleneksel yabancı dil öğretim yöntemleri, dil öğretiminde beklenilen başarıyı sağlayamamaktadır. Öğretmen merkezli olan geleneksel sistemlerde öğrenciler genellikle ikinci plandadır. Öğretmenin, öğrencilerin farklı duyularına yönelik etkinlikler kullanarak ders anlatmaması öğrencilerin yabancı dil derslerine karşı olan ilgisini azaltmaktadır. Öğretmenin ders kitabını ve yazı tahtasını kullanarak gerçekleştirdiği bu öğretim yönteminde öğrenciler belli bir süre sonra motivasyon eksikliği yaşamaktadırlar. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin kalitesini arttırmak ve öğrencileri isteklendirmek için onların mümkün olan tüm uyarıcılarını harekete geçirmek gerekmektedir. Bundan dolayı yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılacak görsel ve işitsel araçlar öğrencilerin görme ve işitme duyularını uyararak öğretimin daha etkili olmasını sağlayacaktır.

Yabancı dil öğretiminde kullanılan görsel ve işitsel araçlar sınıf içerisinde doğal bir ortamın oluşmasında öğretmene yardımcı olmaktadır. Gerçek ortamlara yakın bir sistem içerisinde yabancı bir dili öğrenmek öğrencinin ilgisini çekmektedir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde görsel ve işitsel araçlar ile yapılacak etkinlikler öğretilen kelimeler ile kavramların daha kolay öğretilmesi ve öğrenilmesine yardımcı olacaktır (Demirel, 1993a:24).

Yapılan araştırmalarla birçok zekâ türü belirlenmiştir. Bilimsel olarak kabul edilen bu zekâ türleri şunlardır; görsel zekâ, müziksel-işitsel zekâ, matematiksel zekâ, sözel zeka, bedensel zeka vb. Farklı zekâ türleri insanlarda bireysel farklılıklar oluşturmaktadır. "Bireysel farklılıkların bu derece çok çeşitli olması, eğitim sisteminde çoğulcu yöntemlerin kullanılmasını zorunlu kılmıştır. Çünkü her insan, aktif olarak kullandığı zekâları ile özel bir karışıma sahiptir" (Balım, Pekmez, Erdem, 2004:13-19). Bu nedenle yabancı dil öğretim derslerinde kullanılacak materyaller, farklı zekâ türleri dikkate alınarak hazırlanmalı ve kullanılmalıdır. Görsel ve müziksel-işitsel zekâya sahip öğrenciler söz konusu olduğuna göre görsel ve işitsel araçların yabancı dil öğretimindeki önemi daha iyi anlaşılmaktadır.

"Görsel zekâya sahip olan insanlar görsel dünyayı tam olarak anlama ve idrak edilen bilgiler arasında geçiş sağlama becerisine sahiptir. Bu zekâ alanı renklere, şekillere, çizgilere karşı duyarlılığı ve bunlar arasında ilişki kurma, görselleştirme, grafikle ifade etme becerilerini kapsar" (Bilkan, 2006:14). Resimlere, şekillere ve çizgilere diğer insanlara nazaran daha duyarlı olan bu öğrenciler, görsel materyaller vasıtasıyla yapılan öğretimlerde daha başarılı olabilmektedirler. Öğretimde yapılan görsel aktiviteler öğrencileri dinlendirmekte kaybolan veya azalan motivasyonu yeniden canlandırmaktadır.

Müziksel-işitsel zekâya sahip olan öğrenciler seslere daha çok hassasiyet göstermekte ve bir müzik veya ses yardımıyla yapılan öğretimlerde diğer zekâ türlerine sahip olan öğrencilere nazaran daha başarılı olmaktadırlar. Yabancılara Türkçe öğretiminde müzikli etkinlikler öğretimin kalıcılığını arttırmaktadır

(Tarhan, 2010).

Bazı görsel araçların işitsel olma özeliği de vardır. İnsanların görme duyularıyla beraber işitme duyularını da uyaran bu araçlarla yapılacak yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, öğrenmenin daha kalıcı olmasını sağlayacaktır.

Türkiye'de üniversitelere bağlı Türkçe öğretim merkezleri (TÖMER), Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi (TİKA), Yunus Emre Kültür Vakfı, DİLSET Yayınları ve bireysel anlamda yabancılara Türkçe öğretim materyalleri hazırlayan kurum ve kişilerin çalışmaları söz konudur. Yabancılara Türkçe öğretiminde görsel ve işitsel araçların kullanımına yönelik olarak bu kurumların hazırlamış olduğu görsel ve işitsel ders araçları dikkat çekmektir. Yabancılara Türkçe öğretiminin başarılı olması görsel ve işitsel materyallerin yeterince kullanılıyor olmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Görme ve işitme duyusunu uyaran araçlar bu çalışmada derinlemesine incelenmiş ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılacak temel görsel ve işitsel teknikler belirlenmiştir. Yabancılara Türkçe öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek görsel ve işitsel araçlar incelenerek şu şekilde sınıflandırılmıştır:

a-   Görsel ve işitsel araçlar.

1. 1.1.Video Filmi
2. 2.2.Televizyon
3. 3.3.Bilgisayar
4. 4.4.DVD-VCD Oynatıcısı
5. 5.5.Projeksiyon Cihazı ve Multimedya
6. 6.6.Diğer İşitsel Araçlar (MP3)

b-   Görsel araçlar şu şekilde sınıflandırılmıştır.

1. 1.1.Ders Kitapları
2. 2.2.Resimler ve Flaş Kartlar
3. 3.3.Posterler
4. 4.4.Yazı Tahtaları

Yukarıda başlıklar halinde verilen görsel ve işitsel araçların yabancılara Türkçe öğretiminde nasıl kullanılması gerektiğiyle ilgili yöntemler, etkinlikler bu araştırma projesinde ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

1. Yabancılara Türkçe Öğretiminde Görsel ve İşitsel Araçların Etkin Kullanımı a. Video Filmi

Yabancı dil derslerinde öğretilen teorik bilgilerin uygulamadaki şekillerinin gösterilebilmesi için derslerin video filmleriyle desteklenmesi gerekmektedir. "Video, hem bir bilgi deposu hem de iyi bir gösteri aracıdır. Gerçek hayatın en iyi şekilde sergilenmesini sağlar. Video filminin kısa bir sahnesinde pek çok mesaj bulunabilir. 3-5 dakika süren kısa bir programa bir saatlik ders sığdırılabilir" (Demirel, 1993b:97). Video filminde ses ve görüntü bir bütün halinde verilir. Böylelikle öğrencilerin iki önemli duyu organı harekete geçirilerek konunun daha kolay anlaşılması sağlanır.

Öğrenciler yabancı dil dersinde teorikte gördüğü bilginin gerçek yaşamda nasıl uygulandığını video filmi yardımıyla görmesi, duyması o dilin yapısını kavraması açısından önemlidir. Öğrenciler video filmi yardımıyla öğrenilen dilde kullanılan beden dilini ve mimik hareketlerini kullanmayı da öğrenirler. Video filmi ile yabancı dil dersleri öğretimi daha pratik, sürekli ve kalıcı kılmaktadır. Bundan dolayı yabancılara Türkçe öğretimi derslerinin video filmleriyle desteklenmesi kaçınılmazdır. Yabancılara Türkçe öğretiminde video filimi ile yapılacak etkinlikler şu şekilde planlanmalıdır.

Yabancılara Türkçe öğretiminde yapılacak olan video filmi derslerinden önce aşağıdaki hazırlıklar yapılmalıdır.

• •Öğretmen, derste kullanacağı video filmi ile ilgili önceden bütün planlamaları yapmalıdır. İzletilecek video filmini destekleyici diğer aktiviteler önceden belirlenmelidir.
• •Video filmi dersleri gerekli olan teknolojik araçların bulunduğu bir sınıfta yapılmalıdır. Video filmi dersi yapılacak olan sınıflarda duruma göre bilgisayar, projeksiyon cihazı, geniş ekranlı bir televizyon, ses sistemi ve kulaklıklar bulundurulmalıdır. Toplu görsel etkinliklerin yapılması durumunda projeksiyon perdesi veya televizyonun sınıfta bütün öğrencilerin görebileceği bir pozisyonda bulunması gerekmektedir.
• •Bir önceki derste öğrencilere izletilecek video filmi hakkında kısa bir bilgilendirme yapılmalı, video filmi ile ilgili motive edici sözler söylenmelidir.
• •Derste kullanılacak olan video filmleri yabancılara Türkçe öğretiminde belirlenen seviyeler olan temel seviyeye, orta seviyeye ve ileri seviyeye uygun olmalıdır. Temel seviyedeki bir sınıfta kullanılacak olan video filminin içerisinde yer alan konuşmaların akışı yavaş ve tane tane olmalıdır. Aksi durumda öğrenciler izletilen video filmini anlayamaz ve hedeflenen davranışlar kazandırılamaz. Orta seviyede ve ileri seviyede de bu durum dikkate alınmalıdır.
• •Video filmi ile yapılacak etkinliğin süresi en fazla bir ders saatinin yarısı kadar yani; bir dersi 40 dakika kabul edersek 20 dakika olmalıdır. Video filmine bağlı olarak yapılacak olan aktiviteler toplamda 20 dakika olmalıdır. Video filmi dersinde kullanılacak olan video filminin uzunluğu da bu durumda en fazla on dakika olmalıdır (Taşdemir, Bilkan, Can, 2004:79).
• •Derste kullanılacak video filminin içeriğine ve seslendirmesine dikkat edilmelidir. İzletilecek video filmi genel ahlak kurallarına ve öğrencilerin kültürlerine aykırı görüntüler veya seslendirmeler içermemelidir.
• •Öğrencilerin ilgileri, kültürleri, yaşam tarzları, inançları dikkate alınmalı izletilecek video filmleri buna göre planlanmalıdır. İlginç video filmleri, dersi olumlu etkileyecektir.
• •Video filmi etkinliklerinde öğrencilerin motivasyonunu arttırmak amacıyla başarılı öğrenciler ödüllendirilebilir.

Video Filmli Öğretim Etkinlikleri

• •Anlatılan Konuya Uygun Kısa Video Filmi İzletme: Yabancılara Türkçe öğretiminde işlenen konunun arkasından ilgili konuyu pekiştirici kısa video filmleri izletilmelidir. Öğrenciler uygulamada gördükleri ve işittikleriyle konuyu pekiştirirler. İzlenilen video filminde geçen diyaloglar taklit edilerek sınıfta gönüllü öğrenciler tarafından canlandırılabilir.
• •Sadece Görüntüden Oluşan Video Filmleri Hakkında Öğrencileri Konuşturma: Öğrenilen konuyla ilgili olarak yalnız görüntüden oluşan video filmleri öğrencilere izletilmeli daha sonra bu video filmi hakkında öğrenciler konuşturulmalıdır. Öğrenciler bu etkinlikle, öğrendikleri yeni kelimeleri cümle içerisinde kullanma imkânı bulacaklardır. Bu etkinlik Türkçe konuşmaya çalışan öğrencilerin özgüvenini artıracaktır.

Sessiz Seyredilen Video Filmlerinde Geçen Konuşmaları Tahmin Etme: İçerisinde konu ile ilgili seslendirmeler yer alan video filmi, sessiz olarak öğrencilere seyrettirildikten sonra öğrencilerin yorumları dinlenmelidir. Sonraki aşamada ise video filmi sesli olarak tekrar öğrencilere izlettirilerek öğrencilerin yorumlarıyla kıyaslanmalıdır. Öğrencilerin ifade becerilerini geliştirmesine bu tür aktiviteler yardımcı olacaktır.

Video Filminin Sonunu Tahmin Ettirme:  Öğretmen kontrolünde öğrencilere seyrettirilen video filmi belli bir süre izletildikten sonra durdurularak öğretmen öğrencilerden, izletilen video filminde durdurulan yerden sonra ne olacağı hakkında tahminlerini dinlemelidir. Öğrenci yorumlarından sonra video filmi durdurulan yerden devam ettirilerek video filminin sonucuyla öğrencilerin yorumları karşılaştırılmalıdır. Öğretmen bu durumda en yakın yorumu yapan öğrenciyi ödüllendirebilir. Gelecek zaman öğretiminde bu tür video filmleri öğretmene yardımcı olacaktır.

Video Filmindeki "A" Karakteri Olsaydınız Ne Yapardınız? : Konuyla ilgili hedeflere ve planlamaya uygun bir video filmleri öğrencilere izletilmelidir. İzleme sonrasında veya izleme sırasında video filmi durdurularak öğrencilere, izletilen video filminde yer alan kahramanlardan birini tercih etmeleri istenmelidir. İlgili kahraman olması durumunda neler yapacağı hakkında öğrenciler konuşturulmalıdır. Öğrencilerin hissettiklerini doğru ifade edebilmelerini sağlamak açısından bu etkinlik önemlidir.

Video Filmi İzlettirme ve Sonrasında Yazılı Değerlendirme Yapma: Bu etkinlikte konu ile ilgili izletilecek video filmi sonrası öğrencilere değerlendirme kâğıtları dağıtılmalıdır. Değerlendirme kâğıtlarında video filmi ile ilgili önceden hazırlanmış sorular olmalıdır. Belli bir sürede öğrencilerin soruları yazılı olarak cevaplamaları sağlanmalıdır. Bu etkinlikle öğrencilerin görüp duyduklarını yazılı olarak anlatma becerileri geliştirilir.

 Mustafa Arslan - Ergin Adem

Devamı için tıklayınız...