Yabancılara Türkçe Öğretimi

             Metinler aracılığıyla Türkçe öğretimi, metinlerin çözümlen­mesi ve yorumlanması esas alınarak gerçekleÅŸtirilen bir dil öğretimidir. Bu yönüyle de Türkçe öğretiminde metinler, amaca götüren ana araç-gereçlerdir. Kullanacağımız ana aracımızın bizi amacımıza götürecek ni­telikte olması gerekir.Çalışmada betimsel yöntem ile deneysel yöntem kullanılmıştır.

Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürlerarası yaklaşımdan hareketle kullanacağımız metinlerde kültürel öğelerin bu­lunmasının gerekliliği üzerinde durulmuş ve ders kitaplarında yer alacak metinlerde yer alması gereken kültürel öğeler belirlenmiştir. Ayrıca Or­hun, Hitit ve Gökkuşağı dil öğretim setleri kültür aktarımı açısından ince­lenmiştir. Değerlendirmede kitaplar arasında kültürel unsurlarımızdan hangilerinin öncelikli olarak verilmesi ve ne kadar verilmesi gerektiği ko­nusunda bir ölçütün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Türk cumhuriyetleri ve akraba topluluklar için hazırlanması sebebiyle ortak değerleri vurgu­lamak adına gelenekler konusuna Yeni Hitit Dil Öğretim Setine göre daha fazla yer veren Orhun Dil Öğretim Setinde etkinliklerin çok sınırlı tutul­duğu, özgün etkinliklere yer verilmediği ve ortak değerlerimizden ziyade bize özgü değerlere yer verildiği tespit edilmiştir. Hitit ve Gökkuşağı dil öğretim setinin Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi açısından gereken nitelikleri taşıdığı görülmüştür.

GÄ°RÄ°Åž

       Yabancı dil olarak Türkçe öğretmenin önemi ve gerekliliÄŸi son otuz yıl içinde büyük ivme kazanmıştır. Devlet politikalarının da yönlen­dirici etkisiyle birçok kurum ve üniversite çeÅŸitli çalışmalar baÅŸlatmıştır. Bu kurum ve kuruluÅŸlar, sürekli geliÅŸen dil öğretim stratejileri, yöntemleri ışığında yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında belli bir mesafe al­mışlardır. Ancak materyal hazırlama alanındaki çalışmalarda daha çok Ä°ngilizce, Fransızca, Almanca gibi dillerin öğretim yöntemleri benim­senmiÅŸ; Türk dilinin yapı ve özelliklerine uygun yöntemlerin neler olabi­leceÄŸine iliÅŸkin çalışmalar yetersiz kalmıştır.

Yabancı dil öğretiminden söz edildiÄŸinde ilk akla gelen ÅŸey, kuÅŸku­suz bir toplumun maddi ve manevi varlığı ile yazılı ve sözlü deÄŸerlerini oluÅŸturan kültür olgusudur. Bu nedenle yabancı dil olarak Türkçe öğretir­ken kullanılan metinlerin kültür aktarımı açısından yeterliliÄŸi ve metinleri oluÅŸtururken dikkat edilmesi gereken noktalar üzerine araÅŸtırmalar yapıl­ması elzemdir. Hazırlanacak materyallerde nelerin, nasıl ve niçin kulla­nılması gerektiÄŸini plânlamak, sınıflandırmak bir uzmanlık sorunudur. Bu baÄŸlamda araÅŸtırmamız öncelikle yabancılara Türkçe öğretiminde kulla­nılan ve örneklem olarak seçilen kitaplarda kültürel unsurların varlığını tespit etmeyi, daha sonra bu alanda uzmanlarca hazırlanacak kitaplarda ve dolaylı olarak diÄŸer materyallerde bir anlamda Türkçenin ve Türk kültürünün zenginliÄŸini gösteren kültürel unsurların uygun ve doÄŸru kul­lanılmasına yönelik birtakım bulgular ve yorumları içermektedir.

Araştırmamızın temel problemi yabancı dil olarak Türkçe öğreti­minde kültürel unsurların ne derece kullanıldığının tespiti ve niçin, nasıl kullanılabileceğidir. Bu çalışmada betimsel yöntem ile deneysel yöntem bir arada kullanılmıştır.

Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan en yaygın yayın­lardan Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan "Yeni HİTİT Yabancılar İçin Türkçe" (2008) öğretim seti, TİKA'nın hazırlatmış oldu­ğu "Orhun Yabancılar İçin Türkçe" (2004) öğretim seti ve Dilset'in ha­zırlatmış olduğu Gökkuşağı (2005) öğretim seti örneklem olarak seçil­miştir. Sözü edilen yayınların sadece ders kitapları incelenmiştir. Her kitap kendi düzenleniş biçimine göre irdelenmiş; kitaptaki tüm metinler, metinlerle ilgili alıştırma ve etkinlikler, metinden bağımsız alıştırma ve etkinliklerde kullanılan kültürel unsurların yer aldığı metinler tespit edil­miştir. Çalışmamız istatistiksel bir çalışma değildir. Bu nedenle yorumlar tespitler doğrultusunda yapılmıştır. Metinlerde geçen kültürel unsurlarla ilgili özel anlamda bir alıştırma etkinlik varsa bunlar ayrıca değerlendi­rilmiştir.

Dil-Kültür İlişkisi

Dünya üzerinde yüzlerce dilin tarih sahnesine girip daha sonra kay­bolduğunu görmekteyiz. Bunun temel nedeni o toplumların kültürel an­lamda yok olmalarıdır. Dil tanımlarına ve özelliklerine baktığımızda dilin bir anlaşma ve iletişim aracı ve kültür aktarıcısı olduğu noktasında birleşildiği görülecektir. Dil öğretiminin temelinde, insanlar arasında doğru iletişimi sağlayarak ait olduğu toplumun kültürünü gelecek nesille­re ve diğer toplumlara aktarmak yatmaktadır. Kültür ise; toplumsal, ku­şaktan kuşağa aktarılan, kapsayıcı, değişime açık, hem maddi hem mane­vi ve düzenleyici bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kültürü oluştu­ran öğelerin başında dil, din, sanat dalları, tarih, coğrafya, gelenek- göre­nekler, yemekler, mimari, ahlâki kurallar, hukuk vb gelmektedir.

Dil kültür ilişkisi sorgulandığında, kültürün en önemli koruyucusu ve aktarıcısının dil olduğu gerçeğiyle karşılaşırız. Dil kültürü koruma ve aktarma görevinin yanında kültürü geliştirme ve değiştirme görevini de üstlenmiştir. Ziya Gökalp bu durumu; "Milli kültürün ilk örneğini dilin kelimelerinde, medeniyetin ilk örneğini de yeni sözler biçiminde icat edilen terimlerinde görüyoruz." (2003: 27) şeklinde ifade etmektedir. Gökalp'ın bu görüşünü destekleyen Mehmet Kaplan (2002: 139); dili, bir toplumun duygu ve düşüncelerinin kabı olarak nitelendirir ve bunun bu kap ile nesilden nesile aktarıldığını vurgular. Dilin toplumu şekillendiren bir kap olmasının yanı sıra toplumu bir arada tutan bir yapıya sahip oldu­ğu da görülecektir. Nermi Uygur (1996: 19); "Dil, kültür yapısını bir arada tutan çimentodur; ya da tek yanlı izlenimleri gidermek amacıyla başka benzetmelere başvurduğumuzda, dil: kültür alanının her yanını aydınlatan güneştir; dil: kültür kilimini dokuyan ipliktir; dil: tüm kültür anıtlarının yansıdığı akarsudur."şeklinde tanımlarken dilin, insana ait her türlü ürünün taşıyıcısı olduğunu ve kültürün yeniden öğrenilip aktarılma­sında ona ihtiyaç duyulduğunu vurgulamaktadır.